فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پسروی سواحل دریاچه­ها و در معرض فرسایش بادی قرار گرفتن رسوبات بستر، در نتیجه تغیرات اقلیمی و کاهش بارندگی، پدیده­ای خطرناک در مناطق خشک و نیمه­خشک جهان می­باشد. ریزگردهای ایجاد شده از چنین محیط­هایی، اغلب شور بوده و اثرات زیست­محیطی مخرب متعددی از جمله شور­شدن زمین­های کشاورزی و تشدید جنگل­زدایی را دارند. اهداف پژوهش حاضر عبارت از مطالعه سطوح پلایایی غرب دریاچه ارومیه و بررسی پتانسیل تولید گردوغبار توسط این سطوح بود. بدین منظور تمام اراضی برجای مانده از پسروی دریاچه ارومیه در حاشیه غربی انتخاب گردیدند. با استفاده از تصاویر ماهواره­ای و نرم‌افزار گوگل ارث، سطوح پلایایی مختلف شکل گرفته، جداسازی شده و مرزهای ترسیم شده این سطوح با مرزهای واقعی در صحرا مطابقت داده شدند. سپس 130 نمونه خاک از عمق 0 تا 5 سانتی­متری سطوح مختلف در طول فصل­های بهار و تابستان 1398 برداشته شدند و خصوصیات فیزیکوشیمیایی، میانگین وزنی قطر خاکدانه­ها (MWD) و درصد مواد سست فرسایش‌پذیر (LEM) اندازه­گیری شدند و در نهایت نقشه سطوح پلایایی در نرم‌افزار ArcGIS تهیه گردید. براساس نتایج حاصل از این پژوهش، هفت سطح مختلف پلایایی در منطقه مطالعاتی شناسایی شد که شامل سطوح رسی؛ سطوح رسی-نمکی؛ سطوح نمکی؛ سطوح شنی-نمکی؛ شن­های ساحلی، پهنه­های شنی و فن­دلتا بودند. هرکدام از این سطوح نیز به‌دلیل تفاوت در برخی از خصوصیات مورفولوژیکی، نوع و تراکم پوشش گیاهی، پایداری سله­های سطحی یا خصوصیات فیزیکوشیمیایی، به واحدهای نقشه مختلفی تقسیم شدند. از میان سطوح مطالعه شده، سفره­های شنی که در بخش­های شمالی منطقه مطالعاتی و در مجاورت روستای جبل کندی واقع شده­اند، بالاترین مقدار مواد فرسایش­پذیر (7/89 درصد) را دارا بودند که این مقدار، معادل 8/53 تن در هکتار خاک می­باشد. نتایج مقایسه میانگین خصوصیات خاکی مختلف در بین سطوح پلایایی نشان داد که بالابودن درصد شن، پایین بودن میانگین وزنی قطر خاکدانه­ها که خود تابعی از سایر خصوصیات است و همچنین کم بودن ماده آلی، خاک این مناطق را بسیار حساس به تولید گردوغبار نموده است. در این مناطق، توسعه پوشش­گیاهی و یا کمک به ایجاد سله­های سطحی (فیزیکی، شیمیایی و یا بیولوژیکی)، می­توانند کمک شایانی به کنترل تولید ریزگردها از این سطوح نماید.