اعتبارسنجی تأثیر اختلال روانی «PTSD» بر تعیین مسئولیت کیفری در نظام عدالت قضایی ایران و آمریکا

نویسندگان

1 استادیار، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

2 استادیار، گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

3 دانشجوی دکترای حقوق کیفری و جرم‌‌شناسی، دانشکده‌‌ی ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.

4 استادیار گروه روان‌‌شناسی، پژوهشکده‌‌ی اخلاق و تربیت پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران

doi
10.22054/jclr.2025.84683.2745
چکیده

اختلال روانی استرس پس از سانحه (PTSD) یک اختلال روانی است که در اثر تماس با موقعیت‌های تهدیدکننده‌‌ی حیات به وجود می‌آید. این نوشتار که به روش توصیفی و تحلیلی نگارش شده است، درصدد پاسخ به این پرسش است که آیا در کشور ایران و آمریکا این اختلال می‌تواند به ‌عنوان یک دفاع کیفری مطرح شود یا خیر. یافته‌ها نشان دادند در نظام عدالت قضایی آمریکا، متهمان ممکن است ادعا کنند که این اختلال بر کنترل رفتارشان تأثیر گذاشته است. این ادعا از طریق گواهی کارشناسان مربوط ارزیابی می‌شود و این دسته از بیماران روانی در صورت اثبات، ممکن است از مجازات معاف شوند و یا در مجازات ایشان تخفیف حاصل گردد. اما در نظام قضایی ایران، مرتکب، با توجه ‌به ماده‌‌ی 149ق.م.ا درصورتی‌که فاقد اراده یا فاقد قوه‌‌ی تمییز باشد مجنون محسوب می‌شود و مسئولیت کیفری ندارد و در صورتی‌ که فاقد این شروط باشد مسئولیت کیفری تام داشته و برخلاف نظام قضایی آمریکا، مسئولیت کیفری نقصان یافته، صراحتاً مورد پذیرش قرار نگرفته است؛ اگرچه در جرایم تعزیری، مقررات عام تخفیف و نهادهای ارفاقی دیگری از جمله مجازات جایگزین حبس، تعویق صدور حکم، تعلیق اجرای مجازات به چشم می‌خورد؛ اما از این ‌حیث که قضات ملزم به اجرای مفاد این معاذیر نیستند با انتقاد مواجه است.