فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

کیفیت خاک تحت تأثیر کاربری اراضی و درجه شیب قرار می­گیرد و ارزیابی آن نقش مهمی در توسعه پایدار و مدیریت منابع خاک دارد. این پژوهش به منظور ارزیابی کیفیت خاک در کاربری­ها و شیب­های مختلف در حوزه آبخیز بابلرود در جنوب استان مازندران انجام شد. فاکتورهای مورد مطالعه شامل کاربری­ اراضی در پنج سطح (جنگل طبیعی، مرتع، شالیزار، باغ مرکبات و اراضی زراعی) و کلاس شیب در پنج سطح (0-2، 2-5، 5-8، 8-12 و شیب بالای 12درصد) می­باشند. 89 نقطه نمونه­برداری تعیین و نمونه­برداری از عمق صفر تا 20 سانتی­متری خاک انجام شد. هفده ویژگی خاک شامل قابلیت هدایت الکتریکی، اسیدیته، کربن آلی، نیتروژن کل، درصد شن، سیلت و رس، تخلخل، میانگین وزنی و هندسی قطر خاکدانه، درصد خاکدانه­های درشت و ریز، درصد آهک، رس قابل پراکنش در آب، کربن آلی ذره­ای، کربن آلی عجین­شده با بخش معدنی و ذخیره کربن آلی به­عنوان مجموعه کل ویژگی­ها (TDS) در نظر گرفته شدند. سپس با استفاده از روش تجزیه به مؤلفه­های اصلی (PCA) پنج ویژگی ذخیره کربن آلی، درصد خاکدانه­های درشت، قابلیت هدایت الکتریکی، درصد سیلت و رس به­عنوان حداقل ویژگی­های مؤثر (MDS) انتخاب شدند. در ادامه کیفیت خاک با استفاده از دو شاخص کیفیت تجمعی (SQIa) و کیفیت وزن­دار ((SQIw و هر کدام در دو مجموعه TDS و MDS به دو روش خطی و غیرخطی ارزیابی شدند. نتایج هشت شاخص­ کیفیت خاک نشان داد جنگل با درجه خوب و خیلی خوب دارای بهترین کیفیت و شالیزار دارای ضعیف­ترین کیفیت خاک است. در بین شاخص­های ارزیابی­شده، تنها شاخص SQIw-TDS-NL، کاهش کیفیت خاک با افزایش درجه شیب را نشان داد. وجود ضرائب تبیین 82/0 و 89/0 بین دو مجموعه MDS و TDS به­ترتیب در  SQIaو SQIw به روش غیرخطی، نشان­دهنده امکان استفاده از MDS بجای TDS در منطقه مطالعاتی است. همچنین با توجه به ضریب همبستگی 85/0 بین ذخیره کربن آلی و SQIw-MDS-NL، شاخص­SQIw-MDS-NL  برای ارزیابی کیفیت خاک منطقه پیشنهاد می­گردد.