تحلیلی تفسیری-ساختاری از سیستم عملکردی استان سمنان بهمنظور شناسایی روندهای تولید و بازتولید فقر
نویسندگان
1 استادیار، گروه شهرسازی، دانشکده هنر، دانشگاه سمنان، ایران
2 کارشناسی شهرسازی، دانشکده هنر، دانشگاه سمنان، ایران.
3 کارشناسی شهرسازی، دانشکده هنر، دانشگاه سمنان، ایران
doi
10.22080/usfs.2022.23188.2237چکیده
عدمتعادل در پراکنش توسعههای فضایی، موجب بروز تناقضی آشکار در میزان توسعه یافتگی مرکز و حاشیه مناطق میشود. محصول اینگونه تناقضها، تغییر در کیفیت شاخصهای اجتماعی- اقتصادی بهخصوص شاخصهای مربوط به فقر و معیشت است. بهنحویکه در غالب استانهای کشور، سیستم حاکم به سمت تولید فقر در روستاها و محلات فرسودۀ شهر، سوق یافته و لزوم شناخت ریشههای تولید و بازتولید فقر، تحلیل و تفسیر سیستم حاکم را ضروری میسازد. در پژوهش حاضر سیستم کارکردی استان سمنان با مدل ISM مورد تحلیل و تفسیر قرار گرفتهاست بدینصورت که ابتدا بهوسیله مصاحبه با کارشناسان، پویش محیطی و مطالعۀ اسناد کتابخانهای ۸۰ متغیر بهعنوان مؤلفههای اصلی سیستم کارکردی انتخاب شدند و در ادامه با همکاری ۱۶ تن از کارشناسان خبره به مسائل استانی سمنان، روابط بین متغیرها مورد واکاوی قرار گرفت تا عوامل، فرایند و زنجیرههای تولید و بازتولید فقر در سکونتگاههای این استان نمایان شود. نتایج حاصل از پژوهش نشان میدهد که مشکلات مربوط به کمبود آب که در زیرسیستم «آبی اقلیمی کشاورزی» قرار دارد، بخش عمدهای از فقر روستایی را به وجود آوردهاست. از سوی دیگر زیرسیستم «مدیریتی و برنامهریزی» که دربردارنده متغیرهای برنامهریزی کلان بوده و خطمشیهای سیستم را تعیین میکند، هیچگونه دخالت عمدهای در تغییر این امر نداشتهاست. در این میان، زیرسیستم «دسترسی و امتیازات شهری» وضعیت موجود را تشدید نموده و موجب بازتولید فقر روستایی و به وجود آمدن دور تسلسل فقر در استان شدهاست. در نهایت به این مورد میتوان دستیافت که اصلاح زیرسیستمهای «آبی اقلیمی کشاورزی» و «دسترسی و امتیازات شهری»، تنها مسیر رسیدن به وضعیتی است که مانع از تولید، بازتولید و دور تسلسل فقر در نواحی روستایی استان میشود. این امر زمانی به وقوع میپیوندد که خطی مشیها و سیاستهای مدیران و برنامهریزان عادلانهتر از پیش، تمامی سکونتگاههای استان را تحتتأثیر قرار دهد.
