پیمایش عوامل مؤثر بر تحرک سکونتی از دیدگاه ساکنین مرکز شهر (مطالعۀ موردی: مرکز شهر تهران)

نویسندگان

1 دانشیار گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران

2 دانشیار گروه علوم‌تربیتی، دانشکده علوم‌تربیتی دانشگاه‌تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران

3 دانشجوی دکتری معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران

4 دانشیار گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.

doi
10.22080/usfs.2022.23332.2245
چکیده

یکی از عوامل پویایی شهر، تحرک سکونتی خانواده‌ها در درون شهر است. این حرکات که به دلایل مختلفی صورت می‌پذیرد، گاهی موجب بروز مشکلات در محلۀ مقصد یا مبدأ می‌شود. هدف از این پژوهش، یافتن علل خروج خانواده‌ها از مرکز شهر تهران، از دیدگاه ساکنین آن مناطق است. روش پژوهش، پیمایش یا روش تحقیق زمینۀابی، جامعه آماری ساکنین محله‌های اطراف بازار تهران و روش نمونه‌گیری، خوشه‌ای چندمرحله‌ای است. ابزار اندازه‌گیری پرسش‌نامه‌ای متشکل از 38 سؤال و نحوۀ پاسخ دهی به آن طیف لیکرت چهار تایی است. ابزار آماری مورد استفاده در این تحقیق تحلیل عامل R و داده‌های مورد نیاز از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و مصاحبه با متخصصان گردآوری شده‌است. بدین صورت که پس از استخراج مفاهیم کلیدی مصاحبه‌ها و تشکیل جدول هدف-محتوا، به منظور پیمایش زمینه‌ای سؤالات پرسش‌نامه طراحی و بین 40 نفر به شکل پایلوت اجرا شد. بعد از تحلیل سؤالات، 5 سؤال حذف شد و در نهایت پرسش‌نامۀ اصلاح‌شده بین 203 نفر از ساکنین توزیع شد. پس از چرخش داده‌ها به کمک ابزار تحلیل عامل R، 12 عامل مشخص شد. پس از حذف عواملی که شامل کمتر از سه سؤال بودند، در نهایت 7 عامل شناسایی شد. نتیجۀ تحقیق نشان می‌دهد: "ناامنی و معضلات اجتماعی"، "شکل‌گیری هرم منزلت مکانی در شهر"، "مشکلات کالبدی و فرسودگی بافت" و "عدم‌پاسخگو بودن بافت به نیازهای جدید"از مهم‌ترین عوامل تسهیل‌کننده برای خروج و متغیرهای "ساخت تصویرذهنی جدید از بافت در ذهن شهروندان"، "مدیریت مشارکتی" و "ایجاد کیفیت منحصربه‌فرد در بافت" از عوامل بازدارنده در ‌ترک خانواده‌ها است.