آیندهپژوهی عوامل مؤثر بر مدیریت رشد شهری بر پایهی شبکههای اکولوژیک(مطالعه موردی: شهر مراغه)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
2 استاد گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری ، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
3 دکترای گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری ، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
doi
10.22080/usfs.2022.23049.2232چکیده
رشد شهری فرآیند پیچیدهای است که در مراحل و زمانهای مختلف تحت تأثیر نیروهای خاص اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، نظامی، مدیریتی و طبیعی است. امروزه رشد سریع شهری درحال تبدیلشدن به یک مشکل جدی در بسیاری از کشورهای درحال توسعه و بهعنوان یکی از مباحث مهم مربوط به تغییرات زیستمحیطی قرن 21 در مناطق شهری مطرح شدهاست. برای جلوگیری از نابودی اکوسیستمها و شبکههای اکولوژیک شهری، اصطلاح مدیریت رشد شهری مطرح شدهاست که از طریق سیاستها و مقرراتی رشد و توسعهی شهری را هدایت و کنترل میکند. پژوهش حاضر ازلحاظ هدف در زمرهی تحقیقات کاربردی و ازلحاظ ماهیت توصیفی-تحلیلی است. در این پژوهش جهت گردآوری اطلاعات موردنیاز از دو شیوهی کتابخانهای و میدانی استفاده شدهاست. جهت دستیابی به متغیرهای تحقیق به مرور پیشینهی پژوهش پرداخته شد، بعد متغیرهای بهدست آمده از طریق مصاحبه با متخصصان، مورد بررسی قرار گرفت. درنهایت 41 متغیر در قالب 4 شاخص سیاسی- مدیریتی، اقتصادی، اجتماعی و طبیعی با بهرهگیری از روش دلفی و پویش محیطی شناسایی شد. سرانجام در قالب پرسشنامه به شکل ماتریس 41 *41 طبق نمونهگیری هدفمند در اختیار 15 نفر از کارشناسان و متخصصان قرار گرفت. برای ارزیابی متغیرهای تحقیق و پایایی سؤالات از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شده که با مقدار 806/0، همواره بیش از 7/0 برآورد شدهاست. سپس با استفاده از نرمافزارهای میک مک و سناریوویزارد مورد تحلیل قرار گرفت، که 13 گویه بهعنوان پیشرانهای اصلی و کلیدی مؤثر مدیریت بر رشد شهری شهر مراغه شناسایی شدند که عبارتند از : طرح مسکن مهر، مالکیت زمین، تغییر کاربری زمین، ادغام روستاهای پیرامون در شهر، خانههای دوم در باغات و مزارع، گسترش زیرساختها و شبکههای ارتباطی، انتقال مراکز اداری و توسعه خدمات محور متصل به شهر، طرحهای آمادهسازی و ایجاد شهرکسازی متصل و منفصل، طرحهای جامع شهری (منطقه بندی)، تعاونی مسکن ادارات و سازمانها، عدم نظارت بر ساختوساز، افزایش قیمت مسکن و زمین، سیاستهای دولت در بازار زمین و مسکن. درنهایت این 13 گویه در 39 وضعیت احتمالی با استفاده از نرمافزار سنایروویزارد مورد بررسی قرار گرفت. درنهایت 23 سناریو باورکردنی در زمینهی وضعیت مدیریت رشد شهری مراغه ارائه گردید که دو سناریو 3 و 12 بهترین سناریو جهت مدیریت رشد شهر مراغه بر پایهی شبکههای اکولوژیک است.