ارزیابی میدانی تأثیر عملیات آبخیزداری و مدیریت پایدار منابع آب بر کاهش فرسایش و رسوب حاصل از سیلاب

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم و مهندسی آب، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.

2 دانش آموخته دکتری علوم و مهندسی خاک، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

doi
10.30466/asr.2022.121253
چکیده

امروزه با توجه به نیاز انسان به آب، تلاش برای رسیدن به منابع آبی پایدار امری ضروری و حائز اهمیت می­باشد. هدف از این پژوهش بررسی تأثیر احداث سازه‌های آبی بر حفاظت و مدیریت بهینه منابع آب و خاک در حوزه آبخیز نشر همدان بود. بدین منظور، با پیمایش صحرایی مشخصات سازه‌های احداثی یادداشت و اطلاعات منابع آب منطقه شامل چاه، چشمه و قنات برداشت شد. اطلاعات منابع آب نیز قبل از احداث سازه‌ها از اداره آب ‌منطقه‌ای همدان اخذ شد. نتایج پژوهش نشان داد در سطح حوزه آبخیز 856 سازه احداث شده است که 660 سازه خشکه‌چین با روکش ملاتی، 4 سازه خشکه‌چین و 192 سازه گابیونی بودند. حجم مخازن ایجاد شده با اجرای این سازه­ها برابر با 6/50936 مترمکعب بوده که 5/29502 مترمکعب از آن‌ها پر شده است و حجم خالی که در حال حاضر می‌تواند سیلاب را کاهش دهد 1/21434 متر‌مکعب می‌باشد. مجموع دبی سه چشمه شاهد حوزه آبخیز نشر قبل احداث سازه‌ها 8/1 لیتر بر ثانیه بوده که این دبی بعد از احداث به 15/2 لیتر در ثانیه رسیده است. متوسط ارتفاع آب چاه‌های منطقه از سطح زمین قبل احداث 11 متر و بعد از احداث به 9 متر کاهش پیدا کرده است. همچنین مجموع دبی قنات‌های فعال منطقه قبل احداث 5/32 لیتر بر ثانیه بوده که این دبی بعد از احداث به 5/38 لیتر در ثانیه رسیده است. بنابراین تأثیر احداث سازه­های آبی مثبت بوده و منجر به افزایش منابع آبی منطقه شده است.