مشکل گتیه و ناتوانی نظریه وثاقتگرایی برای حل آن
نویسندگان
1 دانشیار دانشگاه پیام نور، تهران
doi
10.48308/kj.2022.214214.0چکیده
«مشکل گتیه» دربرگیرندۀ مجموعهای از مثالهای نقضی است که تعریف استاندارد و رایج از معرفت در معرفتشناسی، تا قبل از نیمه دوم قرن بیستم میلادی، را به چالش میکشاند. براساسِ تعریف استاندارد، که بهاختصار آن را «JTB» میخوانیم، معرفت چیزی غیر از «باور صادق موجه» نیست. مشکل اجمالاً این است که تعریف استاندارد از معرفت دربرگیرندۀ شرایط کافی برای معرفت نیست، بهدلیلِ آنکه میتوان مثالهایی نقضی نشان داد که هرچند مصداق باور صادق موجه هستند، اما نمیتوانند معرفت دانسته شوند. از زمان گتیه به بعد، معرفتشناسان تلاشهای بسیاری برای پرهیز یا حل یا حتی نفی مشکل گتیه انجام دادهاند. یکی از تلاشها برای حل این مشکل در نظریهای موسوم به «برونگرایی» انجام شده است. برونگرایی دو شکل عمده دارد: «نظریۀ علّی» و «وثاقتگرایی». وثاقتگرایی عامل اصلی پیدایش مشکل را مفهوم یا شرط «توجیه» میداند و، بنابراین، سعی دارد مفهوم یا شرط دیگری بهجایِ آن قرار دهد. این مفهوم یا شرط بر فرایند موثق بیرونی تمرکز دارد که در اکثر اوقات باعث پیدایش باورهای صادق در شخص میشود. از نگاه این مقاله، نظریۀ برون-وثوقگرایانه و اندیشۀ «فرایند موثق» در آن، به دلایلی که در متن مقاله خواهد آمد، توانایی لازم را برای حل مشکل گتیه ندارد.
