تعیین تاریخ کاشت بهینه براساس توزیع بارش در دوره رشد برنج در استان گیلان

نویسندگان

1 رییس گروه توسعه هواشناسی کاربری، گیلان

2 پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو، تهران، ایران

3 استادیار پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو

4 استاد، گروه مهندسی آب، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران

doi
10.22034/idj.2025.533274.2608
چکیده

بارندگی نامنظم اغلب موجب کمبود آب و در نتیجه کاهش رشد گیاه و عملکرد دانه می‌شود. این مطالعه با هدف تعیین زمان مناسب نشاءکاری جهت بهره‌گیری بهینه از بارندگی در دوره رشد برنج انجام شد. برای تعیین مناسب‌ترین توزیع‌های احتمال برای برآورد بارش در دوره رشد برنج در استان گیلان، از داده‌های 7 ایستگاه سینوپتیک با طول دوره آماری 30 ساله (1991-2020) استفاده شد. داده‌ها به‌صورت بارش تجمعی ۱۰ روزه از اول فروردین تا پایان شهریور در ۱۸ دهه دسته‌بندی و با تحلیل‌های آماری، نمودار جعبه‌ای (Box Plot) برای بررسی تغییرات احتمالاتی بارش ترسیم گردید. نتایج نشان داد، توزیع جانسون SB با آماره‌های کولموگروف–اسمیرنف (K-S = 0.11119) و اندرسون–دارلینگ (A-D = 0.49044) بهترین برازش را برای بارش دوره رشد برنج در استان گیلان دارد. بیشترین میانگین بارش با احتمال ۵۰ درصد در دهه دوم و سوم شهریور به ترتیب 4/56 و 2/61 میلی‌متر بود و با احتمال ۷۵ درصد، کمتر از ۱۰۰ و ۹۹ میلی‌متر خواهد بود. همچنین، در دهه سوم فروردین که هم‌زمان با نشاءکاری مزارع خیلی زودکاشت است، بارندگی با احتمال 75 درصد کمتر از 48 میلی‌متر رخ خواهد داد که مقدار قابل توجهی است. با توجه به تأثیر منفی بارش‌های اواخر مرداد و شهریور بر برداشت محصول، کشت دیرهنگام توصیه نمی‌شود. در مجموع، وقوع بارش‌های مناسب در بهار و اوایل تابستان شرایط مطلوبی برای کاشت و داشت برنج فراهم می‌کند؛ بنابراین، پیشنهاد می‌شود کشت برنج در گیلان در دهه اول اردیبهشت (با احتمال 75 درصد کمتر از 43 میلی‌متر برای مزارع زودکاشت) و دهه دوم اردیبهشت (با احتمال 75 درصد کمتر از 24 میلی‌متر برای مزارع با کاشت به‌موقع) انجام گیرد.