ارزیابی و پایش خشکسالی هیدرولوژیکی و کشاورزی با استفاده از شاخص‌های منفرد و چندگانه MIDI، OMDI و SDI (مطالعه موردی تهران)

نویسندگان

1 استادیار گروه کشاورزی دانشگاه پیام نور، تهران ، ایران.

2 استادیار گروه کشاورزی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

doi
10.22034/idj.2025.526786.2596
چکیده

خشکسالی یکی از مهم‌ترین مخاطرات طبیعی است که محیط زیست، کشاورزی، منابع آب و اقتصاد را عمیقاً تحت تأثیر قرار می‌دهد. اطلاعات دقیق درباره شدت، مدت و گستره آن برای کاهش آسیب‌پذیری و مدیریت مخاطرات ضروری است. این پژوهش برای مقایسه شاخص‌های پایش خشکسالی با داده‌های سنجش از دور در شهرستان تهران انجام شد. در این مطالعه به‌طور خاص از شاخص‌های ترکیبی خشکسالی نظیرشاخص خشکسالی سنتز شده SDI، شاخص خشکسالی یکپارچه مایکروویو MIDI و شاخص خشکسالی هواشناسی بهینه شده OMDI استفاده شده است به منظور محاسبه شاخص های مذکور از داده‌های ماهواره‌ای گوگل ارث انجین و برای ارزیابی آنها از داده‌های زمینی (بارش و رطوبت خاک) در بازه زمانی سال های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۲ استفاده شد. شاخص های منفرد سنجش از دور که برای محاسبه شاخص های ترکیبی یا چندگانه استفاده شدند شامل شاخص وضعیت دمایی TCI ، شاخص وضعیت پوشش گیاهیVCI، شاخص وضعیت بارندگی PCI و شاخص وضعیت رطوبتی خاک SMCI همچنین از مقیاس‌های زمانی مختلف شاخص بارش استاندارد شده SPI به منظور ارزیابی شاخص های سنجش از دور ماهواره ای با داده های واقعی زمینی استفاده شد. نتایج بدست آمده نشان داد خشکسالی در مقیاس‌های ماهانه، فصلی و سالانه نوسان دارد. شاخص‌های ترکیبی، به‌ویژه MIDI و OMDI، به دلیل تلفیق چند عامل مؤثر، دقت و جامعیت بیشتری درباره شدت و مدت خشکسالی ارائه می‌دهند. بررسی روندها نشان می‌دهد سال‌های ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۰ خشکسالی متوسط و شدید داشته‌اند و ماه‌های فوریه، ژوئیه، نوامبر و فصل تابستان بیشترین خشکسالی و ماه‌های آوریل و اکتبر و فصل زمستان وضعیت بهتری دارند. این یافته‌ها تأکید می‌کند شاخص‌های ترکیبی تصویری دقیق و جامع از خشکسالی در تهران ارائه داده و مبنای قابل اعتمادی برای برنامه‌ریزی مدیریت منابع آب، کشاورزی و سامانه‌های هشدار زودهنگام فراهم می‌کنند.

کلیدواژه‌ها