بررسی تأثیر تغییرات اقلیمی بر تولید محصولات کشاورزی ایران (مطالعه موردی: گندم)
نویسندگان
1 گروه اقتصاد کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس
2 دانشگاه تربیت مدرس
3 گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس
doi
چکیده
تغییرات اقلیمی یکی از چالشهای اساسی و فزاینده در قرن بیستویکم است که پیامدهای گستردهای بر فعالیتهای اقتصادی و محیط-زیستی، بهویژه در بخش کشاورزی، بههمراه دارد. افزایش میانگین دما، نوسانات در الگوهای بارندگی و تکرار خشکسالیها، بهطور مستقیم بر عملکرد محصولات زراعی اثر گذاشته و امنیت غذایی کشورها را تحت تأثیر قرار داده است. گندم بهعنوان یکی از محصولات استراتژیک در سبد غذایی خانوار ایرانی، بیش از دیگر محصولات در معرض آسیبهای ناشی از تغییر اقلیم قرار دارد. هدف این مطالعه، تحلیل اثرات اقلیمی بر تولید گندم در ایران با بهرهگیری از مدل خودرگرسیون با وقفههای توزیعی (ARDL) و دادههای سریزمانی طی دوره ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۳ است. نتایج حاصل از تخمین مدل نشان داد که متغیرهای سطح زیرکشت و میزان بارندگی در کوتاهمدت و بلندمدت تأثیر مثبت و معنیداری بر تولید گندم در ایران طی دوره مورد مطالعه داشتهاند. این یافته تأکید میکند که افزایش سطح زیرکشت و بارندگی نقش مهمی در بهبود تولید گندم ایفا میکنند. از سوی دیگر، میانگین دما در هر دو دوره کوتاهمدت و بلندمدت اثر منفی و معنیداری بر تولید این محصول داشته است که نشاندهنده تأثیر نامطلوب افزایش دما بر رشد و تولید گندم است. بررسی شاخص خشکسالی SPI نیز نشان داد که در کوتاهمدت تأثیر معنیداری بر تولید گندم ندارد، اما در بلندمدت اثر آن منفی و معنیدار بوده است. علاوه بر این، تغییرات در الگوهای فصلی در کوتاهمدت تأثیر مثبت و معنیداری بر تولید داشته، اما در بلندمدت این اثر معنیدار نبوده است. این نتایج نشاندهنده تأثیرات پیچیده و چندبعدی تغییرات اقلیمی بر تولید گندم است. بر اساس یافتههای پژوهش، استفاده از ارقام مقاوم به گرما و خشکسالی و نیز بهکارگیری تقویم زراعی سازگار با تغییرات فصلی، بهعنوان یک پیشنهاد اساسی، میتواند به کاهش آسیبپذیری تولید گندم در برابر نوسانات اقلیمی کمک کند.
