فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

فناوری قنات یکی از شاهکارهای مهندسی باستانی و میراث بی‌بدیل تمدن ایران است که نقش حیاتی در شکل‌گیری و تداوم حیات در مناطق خشک و نیمه‌خشک فلات ایران ایفا کرده است. در سال‌های اخیر، وضعیت آب‌های زیرزمینی در ایران و اغلب کشورهای خشک و نیمه خشک جهان به دلیل حفر چاه و فناوری پمپاژ دستخوش تغییرات جدی و تنزل کمی و کیفی شدید شده است. حکمرانی آب‌های زیرزمینی به دلیل ناپیدا بودن این آب‌ها و پیچیدگی‌های عوامل اجتماعی و اقتصادی اثرگذار بر این آب‌ها، با چالش‌های فراوان مواجه شده است. در این نوشتار، بر اساس الگوی قنات، چارچوبی برای مدیریت چاه‌های آب زیرزمینی ارائه شده است. طبق طرح ارائه شده، چاه‌های آب پراکنده در یک ناحیه هیدرولوژیکی یا منطقه جغرافیایی به عنوان یک قنات‌پهنه هوشمند در نظر گرفته می‌‌شود. با استفاده از فناوری‌های نوین پایش سطح و کیفیت آب و مدیریت مشارکتی تعریف شده، میزان برداشت پایدار و ایمن آب‌های زیرزمینی در آن پهنه مشخص و طبق آن برداشت از چاه‌های آب تعیین و نظارت می‌شود. ابعاد فنی، اجتماعی و محیط زیستی الگوی ارائه شده، مورد بحث قرار گرفته است. با بسترسازی حقوقی و فرهنگی، استفاده از قنات پهنه‌ها می‌تواند در تسکین تراژدی منابع مشترک و تنظیم‌گری آب‌های زیرزمینی گام مهمی باشد. اجرای طرح‌های الگویی قنات‌پهنه می‌تواند در بازآرایی بهره‌برداری و حفاظت از آبهای زیرزمینی از حالت مدیریت فردی به مدیریت جمعی موثر باشد.