توسعه چارچوب ارزیابی تأثیر ریسک اقلیمی در عملکرد گندم با مدلسازی گیاهی و تئوری فازی
نویسندگان
1 گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
2 گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
3 گروه علوم و مهندسی آب . دانشکده کشاورزی. دانشگاه فردوشی مشهد. مشهد ایران
4 گروه اگروتکنولوژی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
5 گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
doi
چکیده
گندم بهعنوان محصولی استراتژیک، به شدت تحت تأثیر مخاطرات اقلیمی قرار دارد. این پژوهش با هدف ارائه چارچوبی برای ارزیابی ریسک نسبی تنشهای اقلیمی (گرمازدگی، سرمازدگی و باد گرم) در مراحل مختلف رشد گندم در منطقه مشهد انجام شد. در این مطالعه، دادههای هواشناسی بلندمدت بهمدت ۴۰ سال و اطلاعات تخصصی مراحل رشد گندم از طریق مصاحبه با خبرگان جمعآوری شد. ریسکهای اقلیمی در مراحل مختلف رشد بر اساس شدت و احتمال وقوع هر پدیده با استفاده از مدلسازی فازی محاسبه گردید تا میزان حساسیت گندم در مراحل مختلف رشد مورد ارزیابی قرار گیرد. نتایج نشان داد مراحل گردهافشانی و شیری شدن دانه بیشترین ریسک را نسبت به گرما و باد گرم دارند؛ این تنشها موجب کاهش لقاح، و افت کیفیت دانه میشوند. در مقابل، تنش سرما عمدتاً مراحل اولیه نظیر جوانهزنی و پنجهزنی را هدف قرار میدهد. مقایسه مقادیر ریسک تجمیعی نشان داد سرمازدگی با میزان ریسک 132 تهدید غالب منطقه مشهد بوده و مقدار آن از گرمازدگی با میزان 115 بیشتر است. در مقابل، پنجهزنی و رشد طولی ساقه کمریسکترین مراحل نسبت به هر سه نوع تنش بودند. براساس نتایج، اقداماتی نظیر تنظیم زمان کاشت، آبیاری تکمیلی، احداث بادشکن و استفاده از ارقام مقاوم پیشنهاد میشود. این اقدامات میتوانند به کاهش اثرات منفی تغییرات اقلیمی و بهبود پایداری تولید گندم در شهر مشهد کمک کنند.
