الگوی تحلیل افت سطح آب و تشدید شوری آبهای زیرزمینی در دشت قزوین و پیامدهای آن از منظر حکمرانی منابع آب
نویسندگان
1 استاد تمام گروه مهندسی آبیاری و آبادانی دانشکدگلن کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی منابع آب دانشگاه تهران
doi
چکیده
در دو دهه اخیر، دشت قزوین با روند نگرانکنندهای از افت سطح آب زیرزمینی و افزایش شوری مواجه بوده که پایداری منابع آبی و معیشت وابسته به آن را بهطور جدی تهدید میکند. این پژوهش با هدف بررسی همزمان تغییرات کمی و کیفی آب زیرزمینی در بازه زمانی ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۲، از دادههای تراز سطح ایستابی، هدایت الکتریکی (EC)، نقشههای کاربری اراضی و تحلیلهای مکانی مبتنی بر GIS بهره گرفته است. نتایج نشان داد که متوسط افت سالانه تراز سطح آب زیرزمینی نزدیک به یک متر و افزایش شوری حدود ۶ درصد بوده که در مناطق شهری و زراعی شدت بیشتری داشت. هرچند رابطه مستقیم بین افت تراز و افزایش شوری مشاهده نشد، اما تحلیلها نشاندهنده اثرات متقابل آنها در بستر عوامل طبیعی و انسانی نظیر تغییر کاربری اراضی، فاضلابهای نفوذی، زهاب کشاورزی و خشکسالی بود. در بخش پایانی، با تمرکز بر حکمرانی منابع آب، شکنندگی ساختار سیاستگذاری موجود و نبود برنامهریزی یکپارچه و تطبیقی آشکار شد. بر این اساس، طراحی راهبردهای مبتنی بر داده، با مشارکت ذینفعان و توجه همزمان به مؤلفههای کمی و کیفی منابع آب، ضرورتی راهبردی برای پایداری آینده دشت قزوین به شمار میرود.
