بررسی خطر پذیری و پهنه‌بندی سیلاب رودخانه تیره با استفاده از مدل HEC-RAS

نویسندگان

1 فارغ التحصیل کارشناسی ارشد مهندسی عمران- آب و سازه های هیدرولیکی، بخش مهندسی عمران، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان،

2 استاد، بخش مهندسی عمران، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

3 استادیار، بخش مهندسی عمران، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

doi
چکیده

رودخانه تیره شهرستان دورود، واقع در شمال شرقی استان لرستان، در سال های متمادی شاهد وقوع سیل در حوزه دشتی سیلاخور بوده که بخش‌های مختلفی از اراضی کشاورزی، مناطق مسکونی و پل‌های ارتباطی شهرستان دورود را تحت تاثیر قرار داده است. در پژوهش حاضر، ابتدا با استفاده از نقشه‌های کاربری اراضی و توپوگرافی و منطبق نمودن آنها با یکدیگر در محیط ArcGIS به تخمین اولیه شماره منحنی رواناب (CN) پرداخته شد. سپس با روابط SCS، زمان تمرکز (Tc) زیرحوزه‌ها تعیین شد و با کمک نرم‌افزار EsayFit، داده‌های رخداد بارش ساعتی دو ایستگاه در دسترس برای دوره‌‌های بازگشت 5، 10، 25، 50 و 100 سال محاسبه گردید. در ادامه با ورود DEM حوزه مربوطه به نرم‌افزار HEC-HMS، پارامترهای مهم هیدرولوژیکی استخراج شد و با استفاده از آن هیدروگراف‌های بارش – رواناب برای شرایط مرزی، جهت تهیه نقشه‌های پهنه‌بندی سیلاب در نرم‌افزار HEC-RAS به‌دست آمد. نتایج نشان داد که پاسخ تاثیر تغییرات کاربری اراضی و تغییرات پارامترهایی همچون شماره منحنی رواناب (CN) و زمان تمرکز (Tc) در نرم‌افزار HEC-HMS باعث افزایش دبی اوج می شود که مقادیر به‌دست آمده برای دوره بازگشت‌های 5، 10، 25، 50 و 100 سال به‌ترتیب 104، 88، 74، 63 و 48 درصد افزایش داشته است. نتایج شبیه‌سازی نرم‌افزار HEC-RAS نشان داد که، بر طبق ضابطه پیشنهادی نشریه 821 ، سطوح خطر سیلاب برای دوره بازگشت 25 سال و 100 سال، ناامن برای وسایل نقلیه و همه مردم و نیز امکان ایجاد خسارت سازه‌ای و خطرناک برای همه نوع ساختمان‌ها می‌باشد. در نهایت، مساحت سیل‌خیزی در حوزه موردمطالعه برای دوره بازگشت‌های 5، 10، 25، 50 و 100 سال به‌ترتیب 2246، 2273، 2331، 2365 و 2524 هکتار به‌دست آمد. همچنین، زمان رسیدن سیلاب دوره بازگشت 100 سال نسبت به 25 سال، دو ساعت زودتر رخ می‌دهد.