بررسی تأثیر ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی خاک بر پایداری خاکدانه و پذیرفتاری مغناطیسی (مطالعه‌ی موردی: دشت داوران رفسنجان، استان کرمان)

نویسندگان

1 استادیار بخش خاک و آب، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی کرج، کرج، ایران

2 دانشیار گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه‌ ولی‌عصر رفسنجان، رفسنجان، ایران

3 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه‌ ولی‌عصر رفسنجان، رفسنجان، ایران

4 دانشیار گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه‌ فردوسی مشهد، مشهد، ایران

doi
چکیده

هدف اصلی پژوهش حاضر، بررسی روابط بین ویژگی­های فیزیکوشیمیایی خاک با پذیرفتاری مغناطیسی و پایداری خاکدانه‌ها در منطقه­ داوران رفسنجان بود. برای این منظور، پس از برداشت 50 نمونه‌ خاک سطحی (صفر تا 10 سانتی‌متر) از واحد دشت ریگی و 43 نمونه‌ از واحد پهنه‌ رسی پوشیده با رسوبات بادرفتی، پذیرفتاری مغناطیسی، میانگین وزنی قطر خاکدانه­ها و برخی از مهمترین ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی آن‌ها اندازه‌گیری شدند. نتایج نشان داد که میانگین مقدار پذیرفتاری مغناطیسی در دشت ریگی، 53/842 و در پهنه­ رسی، 13/632 (×10-8 m3 kg-1) است که این مقادیر نسبت به نتایج گزارش­شده برای پذیرفتاری مغناطیسی نقاط مختلف ایران، خیلی زیاد است و عامل اصلی آن را باید در مواد مادری منطقه جست­وجو نمود. پایین بودن میانگین پذیرفتاری مغناطیسی وابسته به فرکانس در هر دو واحد مطالعاتی نیز بر این موضوع صحه می­گذارد. یافته‌های پژوهش حاضر نشان داد که رابطه­ همبستگی مستقیمی بین شکل­های آهن (دیتیوناتی و اگزالاتی) با پایداری خاکدانه­ها در هر دو ژئوفرم مطالعاتی وجود دارد؛ لیکن میزان این همبستگی برای آهن دیتیوناتی، بسیار بالا و معنادار بود. هم­چنین، یک رابطه­ همبستگی منفی بین پذیرفتاری مغناطیسی با قابلیت هدایت الکتریکی، ماده‌ی آلی و کربنات کلسیم معادل در هر دو واحد ژئومورفیک مطالعاتی وجود دارد. رابطه­ همبستگی مثبت و معناداری بین مقدار سیلت، شن و اجزای شن با پذیرفتاری مغناطیسی در هر دو واحد ژئومورفیک مطالعاتی مشاهده شد. بین میانگین وزنی قطر خاکدانه­ها و پذیرفتاری مغناطیسی، همبستگی منفی وجود داشت که دلیل آن، احتمالا وجود شن زیاد حاصل از بادرفت و اثر سوء آن بر پایداری خاکدانه می­باشد. از سوی دیگر، نتایج حاصل از مدل رگرسیون گویای آن بود که دو متغیر آهن دیتیوناتی و شن، تأثیر معناداری بر پذیرفتاری مغناطیسی و سه متغیر شن، رس و قابلیت هدایت الکتریکی، تأثیر معناداری بر پایداری خاکدانه­ها دارند.