بررسی شیوه و رژیم حکمرانی آب حوزه‌ی آبخیز زاینده رود با تاکید بر نقش کنشگران و نهادهای کلیدی

نویسندگان

1 گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران.

2 استاد، گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران

3 گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران.

4 گروه حکمرانی آب و کشاورزی، دانشکده حکمرانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

doi
چکیده

با توجه به بروز خشکسالی در یک دهه اخیر و تشدید آن در سال‌های اخیر در ایران و به‌تبع آن در حوزه آبخیز زاینده‌رود، پایداری منابع آب با چالش جدی مواجه شده است. در این راستا پایداری منابع آب با نهادهای متناسب با شرایط حوزه و ذینفعان مشارکت‌کننده تحقق پیدا خواهد کرد. برای رسیدن به این وضعیت شناخت و بررسی رژیم حکمرانی در حوزه‌های آبخیز کشور الزامی می‌باشد. به همین خاطر در این تحقیق به بررسی و تعیین شیوه و رژیم حکمرانی در حوزه آبخیز زاینده‌رود که به‌عنوان یک منبع مشترک آب استراتژیک در کشور می‌باشد پرداخته می‌شود. برای تعیین شیوۀ حکمرانی در سطح سازمانی از پرسش‌نامه با روایی قابل‌قبول توسط اساتید مربوطه و ضریب آلفای کرونباخ 0.78 بهره‌گیری شد. به‌منظور تحلیل نتایج حاصل از پرسش‌نامه تعیین شیوه حکمرانی در سطح سازمانی، پاسخ‌ها وارد نرم‌افزار SPSS شد و سپس با استفاده از آزمون‌های فریدمن، دانکن و تجزیه واریانس مورد تحلیل و بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که از ده کارکرد فرعی حکمرانی، نه کارکرد دارای شیوه حکمرانی سلسله‌مراتبی می‌باشند درحالی‌که چهار کارکرد دارای شیوه حکمرانی شبکه‌ای و فقط یک کارکرد دارای شیوه حکمرانی بازاری می‌باشد. همچنین، به‌منظور تعیین رژیم حکمرانی در حوزه آبخیز زاینده‌رود از روش تحلیل شبکه اجتماعی (SNA) استفاده شد. نتایج تحلیل شبکه نهادی نیز نشان داد که رژیم حکمرانی کنونی در حوزه آبخیز زاینده‌رود، رژیم رانت خواه متمرکز می‌باشد که از خصیصه‌های شیوۀ حکمرانی سلسله‌مراتبی تلقی می‌شود. در نهایت برای نیل به حکمرانی چندمرکزی، انتقال تصمیمات به فراحوضه و تلفیق شیوه‌های حکمرانی پیشنهاد شد.