بررسی نظام‌مند گستره عوامل موثر بر بهره‌وری آب در مناطق خشک و نیمه خشک به منظور کاهش مصرف آب: یک مطالعه فراترکیب

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مهندسی آبیاری و زهکشی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران.

2 دانشیار گروه علوم و مهندسی آب، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران.

3 دانشیار گروه مهندسی عمران و معماری، دانشگاه سلطان قابوس، مسقط، عمان.

doi
چکیده

کمبود منابع آب شیرین و فشار بر منابع آب یک نگرانی جهانی به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک است. این مطالعه با هدف استفاده کارآمد از آب به منظور کاهش مصرف آب و تحقق اهداف توسعه پایدار و پایداری محیط‌زیست انجام شده است. در این تحقیق از روش فراترکیب سندلوسکی و باروسو استفاده شد. برای انجام آن از 380 مقاله چاپ شده در مجلات علمی معتبر داخلی و حاضر در پایگاه‌های علمی گوگل اسکالر، مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی، مگیران، علم‌نت و نورمگز در بازه زمانی 1402-1378 استفاده شد. در مجموع 308 عامل موثر شناسایی و در 13 گروه اصلی، تقسیم‌بندی شدند. ارزیابی‌ها نشان دادند که بیشترین تکرار در مطالعات بهره‌وری آب در مناطق خشک و نیمه خشک به ترتیب مربوط عامل‌های «کم‌آبیاری»، «سطوح آبیاری»، «رقم»، «روش آبیاری»، «کم‌آبیاری بخشی ریشه»، «مدیریت آبیاری»، «کود نیترژون»، «AquaCrop»، «سوپر جاذب رطوبت» و «تنش آبی» با بسامد 41، 40، 35، 19، 18، 17، 17، 17، 16 و 14 تکرار بود و در گروه‌های اصلی به ترتیب مربوط به «مدیریت آبیاری (کم‌آبیاری، دیم) و زهکشی»، «مدیریت کشت و کاشت»، «فناوری و تکنولوژی»، «مدیریت منابع آب»، «مدیریت کودهی و تغذیه»، «تنش‌های محیطی»، «سامانه‌های آبیاری و زهکشی»، «آب‌های نامتعارف»، «آموزش، اطلاع‌رسانی و ترویج»، «مدل و مدلسازی»، «اقلیم و تغییرات اقلیمی»، «سیاست‌گذاری» و «مدیریت اراضی و خاک» با بسامد 24، 18، 10، 8، 8، 7، 7، 4، 3، 3، 3، 2 و 2 درصد بوده است. در مجموع بیش از یک دوم بسامد عوامل در چهار گروه اول تمرکز یافته است. مباحث «آموزشی، اطلاع رسانی و ترویج» و «سیاست‌گذاری» با اینکه اهمیت بسیار بالایی دارند اما به اندازه کافی مورد نگرش نبوده‌اند و در مقابل ابعاد «فناوری و تکنولوژی» بیشتر مورد تمرکز بوده است. این تحلیل جامع، پایه‌ای برای اتخاذ تدابیر مناسب در حوزه بهره‌وری آب در مناطق خشک و نیمه‌خشک به وجود آورده است.