فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

فرسایش خاک به‌وسیله آب یکی از مهم‌ترین پدیده‌های تخریب خاک در سطح زمین می‌باشد. جهت و درجه شیب از عوامل کنترل‌کننده حرکت آب و ذرات بر روی دامنه‌ها می‌باشند و سهم ویژه‌ای در ویژگی‌های مختلف خاک دارند. در حالت توسعه‌یافته رابطه عمومی میزان تولید فرسایش سطحی و هدررفت خاک به‌صورت پیوسته وابسته به درجه و طول شیب است. با افزایش درجه و طول شیب، تخلیه و شدت جریان افزایش می‌یابد و به همین میزان سرعت جداسازی و انتقال ذرات افزایش می‌یابد. این مطالعه به‌منظور بررسی اثر درجه و جهت شیب بر ویژگی‌های خاک در دامنه‌هایی با شیب کوتاه با پوشش گیاهی ضعیف در منطقه نیمه‌خشک غرب زنجان انجام شد. دامنه شمالی و جنوبی پنج فلات با درصد شیب متفاوت (10-9، 16-13، 22-17، 29-31 و 37-33 درصد) مورد بررسی قرار گرفتند. نمونه‌های خاک در شیب‌ها از دو عمق (صفر تا 5 و 5 تا 15 سانتی‌متر) در چهار موقعیت با فاصله دو متری در طول شیب در دو تکرار تهیه شدند. در کل 160 نمونه خاک برای انجام آزمایش‌های توزیع اندازه ذرات، ماده آلی و آهک برداشته شد. نتایج نشان داد، فرسایش سطحی به شدت تحت تأثیر درجه و جهت شیب زمین قرار دارد. در موقعیت دو متری از رأس شیب، بیش‌ترین مقدار فرسایش ذرات ریز وجود داشت اما در موقعیت انتهایی شیب، فراوانی نسبی ذرات ریز افزایش یافت. مقدار فرسایش سطحی در دامنه‌های جنوبی به‌طور متوسط حدود 23 درصد بیش‌تر از دامنه‌های شمالی بود. نتایج نشان داد که افزایش درصد شیب اثر افزایشی بر مقدار شن و اثر کاهشی معنی‌دار بر مقدار رس (05/0P< و 43/0=R2) داشت