فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تعیین و تحلیل شاخص‌های مدیریت آب برای محصولات زراعی کشور، نقش مهمی در برنامه‌ریزی‌های بخش کشاورزی دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی شاخص‌های مدیریت مصرف آب در دو سامانه آبیاری سطحی و بارانی برای محصول گندم در منطقه بالادست حوضه کرخه و به‌طور خاص دشت هنام در استان لرستان انجام شد. بر این اساس 14 مزرعه گندم در منطقه مذکور انتخاب و در طول دو فصل زراعی مورد پایش زراعی و آبی قرار گرفتند. حجم آب آبیاری گندم در مزارع منتخب با اندازه‌گیری دبی جریان و با ثبت برنامه آبیاری اندازه‌گیری شد. نیاز آبی گندم نیز با روش پنمن مانتیث فائو و با اعمال ضرایب گیاهی و احتساب بارندگی مؤثر برآورد گردید. در پایان فصل زراعی و پس از اندازه‌گیری عملکرد دانه گندم در مزارع منتخب، مقادیر بهره‌وری آب آبیاری و بهره‌وری آب کاربردی گندم (با لحاظ کردن میزان بارش مؤثر) تعیین گردید. نتایج پایش زراعی و آبی مزارع منتخب گندم نشان‌داد که نوع مدیریت زراعی، آبی و کودی کشاورزان نقش مهمی در میزان دانه تولیدی ایفا کرده‌بود. هم‌چنین اثر سامانه آبیاری بر عملکرد، حجم آب آبیاری و بهره وری آب گندم در سطح پنج درصد معنی‌دار شد. میانگین عملکرد محصول، حجم آب آبیاری و بهره‌وری آب آبیاری و بهره‌وری آب کاربردی گندم در سامانه آبیاری بارانی به‌ترتیب برابر 6845 کیلوگرم در هکتار، 2325 مترمکعب در هکتار، 3 و 52/1 کیلوگرم بر مترمکعب و در سامانه سطحی به‌ترتیب برابر 5000 کیلوگرم در هکتار، 3237 مترمکعب در هکتار، 3/1 و 94/0 کیلوگرم بر مترمکعب بود. پایش برنامه آبیاری در مزارع گندم منتخب نشان داد که کشاورزان گندم را به‌طور متوسط 41 درصد کمتر از نیاز واقعی، آبیاری نمودند. یکی از دلایل مهم این امر، توجه خاص کشاورزان منطقه به کاشت محصولات با سودآوری بالا نظیر یونجه و شبدر علی رغم نیاز آبی بیشتر محصولات مذکور نسبت به گندم است.