فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

فرسایش پاشمانی از اشکال اصلی و مهم فرسایش آبی است. پاشمان ذرات خاک می‌تواند تحت تأثیر عوامل مختلف از جمله باران پیشین قرار بگیرد. تاکنون پژوهشی در زمینه علل تأثیر باران پیشین بر مقدار فرسایش پاشمانی در باران بعدی انجام نگرفته است. این پژوهش به‌منظور بررسی اثر باران پیشین بر پاشمان ذرات در خاک مارنی انجام گرفت. برای این منظور خاک‌دانه‌های با قطر 6 تا 8 میلی‌متری از یک خاک مارنی تحت آیش در غرب زنجان در سال 1395 جمع‌آوری شد. خاک‌دانه‌ها در 24 جعبه پلاستیکی به ابعاد 40 ×30 سانتی‌متر و عمق 10 سانتی‌متر برای بررسی اثر هشت تداوم باران در سه تکرار ریخته شدند. باران شبیه‌سازی شده با تداوم صفر، 7، 14، 21، 28، 35، 42 و 49 دقیقه به نمونه‌های خاک اعمال گردید. تخریب خاکدانه و محتوای رطوبتی خاک در نمونه‌های خاک پس از یک روز اندازه‌گیری شدند. پس از یک روز، جعبه‌های خاک تحت باران یکسان با شدت ثابت 40 میلی‌متر بر ساعت به مدت 15 دقیقه قرار گرفتند. فرسایش پاشمانی با اندازه‌گیری جرم ذرات پاشمان یافته در واحد سطح جعبه به دست آمد. بر اساس نتایج، تداوم باران پیشین اثری معنی‌دار بر تخریب خاک‌دانه‌ها و افزایش محتوای رطوبتی خاک داشت. بیش‌ترین شدت تخریب خاک‌دانه (72/21 درصد) و بالاترین محتوای رطوبتی خاک (08/29 درصد) در طولانی‌ترین تداوم باران (49 دقیقه) حاصل شد. میزان فرسایش پاشمانی در رخ‌داد باران بعدی تحت تأثیر دو متغیر تخریب خاک‌دانه (05/0>P) و محتوای رطوبتی خاک (01/0>P) ناشی از باران پیشین قرار گرفتند. تجزیه رگرسیونی چندگانه خطی نشان داد که از بین این دو متغیر، رطوبت پیشین خاک مهم‌ترین عامل تعیین‌کننده تغییرات فرسایش پاشمانی در رخ‌داد باران بعدی می‌باشد (01/0>P و 83/0=R2). مقدار فرسایش پاشمانی در هر رخ‌داد باران را می‌توان با اطمینان با استفاده از تعیین رطوبت پیشین خاک برآورد کرد.