تعیین خشکسالی طبیعی آبهای زیرزمینی با استفاده از شاخص جدید NGDI

نویسندگان

1 استادیار بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان مرکزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج

2 استادیار بخش تحقیقات منابع طبیعی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان مرکزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج، اراک، ایران

doi
چکیده

علاوه بر برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی، یکی دیگر از مشکلاتی که بهره‌برداری پایدار منابع آب زیرزمینی را بخصوص در مناطق خشک با مشکل مواجه می‌نماید، وقوع خشکسالی‌های پی‌درپی می‌باشد. لذا یکی از چالش‌های مهم در مدیریت منابع آب زیرزمینی در نظر گرفتن اثرات خشکسالی در سیستم هیدرولوژیکی می‏باشد. در این تحقیق با توجه به لزوم جداسازی فعالیت‏های انسانی از خشکسالی طبیعی ضمن ارائه یک شاخص جدید خشکسالی آبهای زیرزمینی قابلیت کاربرد این شاخص در دشت نجف‏آباد مورد ارزیابی قرار گرفته است. در شاخص جدید ارائه شده ابتدا اثرات ناشی از فعالیت‏های انسانی اعم از برداشت از آبهای زیرزمینی و یا تغییر کاربری از تغییرات سطح ایستابی ناشی از وقوع خشکسالی با استفاده از مدل HARTT تفکیک و جدا شده و سپس با برازش بهترین تابع توزیع احتمالاتی و استانداردسازی آن مقادیر خشکسالی طبیعی تعیین می‏شوند. نتایج ارزیابی شاخص NGDI در دشت نجف‏آباد نشان داد که در سطح دشت در بازه ‏سال‎‏های 1992 تا 2000 شرایط خشکسالی طبیعی بر منابع آبهای زیرزمینی حاکم بوده است. با توجه به نتایج به دست آمده، شاخص NGDI ارائه شده قابلیت تعیین خشکسالی طبیعی در آبهای زیرزمینی و تفکیک اثرات انسانی از آن و پیش‏بینی خشکسالی از چندین ماه و یا حتی بیش از یک سال قبل از وقوع آن را دارا می‌باشد. این شاخص می‏تواند به عنوان یک ابزار مناسب برای مدیران به منظور کنترل و مدیریت بهتر منابع آب زیرزمینی مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین، استفاده از این شاخص برای پیش‌بینی و سیستم‌های هشدار دهنده خشکسالی در برنامه‌ریزی‌های مدیریتی پیشنهاد می‏گردد.