شناسایی عوامل مولد، نحوة تولید و بهرهبرداری از شیرابههای قندی (مانها) در ایران
نویسندگان
1 اعضاء هیأت علمی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع
2 اعضاء هیأت علمی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع
doi
چکیده
کشور ایران بهدلیل برخورداری از تنوع آب و هوایی از پوشش گیاهی بسیار غنی و متنوعی بهرهمند میباشد، بهطوریکه برخی گونههای گیاهی خاص تنها در ایران میروید، درحالیکه در سایر مناطق دنیا کمتر نظیر آنرا میتوان مشاهده نمود.شیرابههای قندی یا مانها یکی از اقلام مختلف محصولات فرعی گیاهان مرتعی و جنگلها به شمار میروند که در بعضی از نقاط کشور روی گیاهان ویژهای تولید و مورد بهرهبرداری قرار میگیرند. این مواد، ترشحات شیرینمزه و چسبندهای هستند که بر اثر فعالیت تغذیهای برخی حشرات بر روی اندامهای جوان بعضی گیاهان یا واکنش گیاه در برابر بعضی عوامل مکانیکی و یا حرارت محیط به بیرون از بافتها در پارهای از مناطق ایران تراوش میشوند. بهعبارت دیگر مانها معمولاً در اثر دو عامل، یکی گیاه بهعنوان میزبان و حشره بهعنوان مهمان بوجود میآیند. مانهایی که تاکنون بر روی گیاهان جنگلی و مرتعی ایران تولید و شناسایی شدهاند شامل گزانگبین، شیرخشت، بیدخشت، شکرتیغال، گز علفی، گز شهداد و ترنجبین میباشند که علاوه بر خواص دارویی به نوعی در مصارف غذایی نیز مورد استفاده قرار میگیرند. بهدلیل ناشناخته بودن عوامل مولد مانها، گیاهان تولید کننده، پراکنش گیاهان میزبان، حشرات مولد و همچنین نحوة تولید، زمان و نحوه بهرهبرداری و نیز نقش عوامل مختلف اکولوژیکی و بیولوژیکی در تولید و تکثیر حشرات مولد مان، طرح ملی «بررسی منابع تولید کننده و نحوة تولید شیرابههای قندی (مانها) در ایران» از سال 1372 تا پایان 1378با همکاری تعدادی از محققان و کارشناسان تحقیقاتی در ستاد مؤسسه و استانهای تهران، اصفهان، خراسان، لرستان، فارس و کرمان اجرا و در این مدت ضمن جمعآوری و شناسایی عوامل تولید کننده مانها در ایران اقداماتی در زمینه بیولوژی حشرات، نحوة تولید و بهرهبرداری از آنها انجام شد که خلاصهای از نتایج بدست آمده در این مقاله ارائه میشود.بهدلیل خدادادی بودن این منابع و عدم سرمایهگذاری اولیه برای ایجاد آنها توسط انسان و دسترسی آسان و ارزان برای بهرهبرداری، متأسفانه طی سالهای متمادی گذشته تاکنون روند تولید و نگهداری آنها سیر نزولی را نشان میدهد، بهگونهای که برخی از حشرات مولدمان در آستانه نابودی کامل و حذف از چرخه طبیعت قرار گرفتهاند و بایستی هر چه زودتر اقدامی جدی و ضربتی برای حمایت و حفاظت از این ذخاتر ژنتیکی ارزشمند بعمل آید.
