مدل‌سازی روابط علّی عوامل مؤثر بر تاب‌آوری دیجیتال در سازمان‌های دولتی ایران با رویکرد آمیخته

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت صنعتی گرایش مالی، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران

2 دانشیار، گروه مدیریت صنعتی، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران

doi
10.22054/spsa.2026.89560.1087
چکیده

در دهه‌ی اخیر، گسترش تحول دیجیتال و افزایش تهدیدات سایبری موجب شده است تاب‌آوری دیجیتال به‌عنوان یکی از الزامات اساسی پایداری سازمان‌های دولتی مطرح شود. لذا هدف پژوهش حاضر، شناسایی و مدل‌سازی روابط علّی میان عوامل مؤثر بر تاب‌آوری دیجیتال در سازمان‌های دولتی ایران بود. بدین منظور، با مرور نظام‌مند ادبیات نظری براساس روش پریزما و از طریق جستجوی گسترده در پایگاه‌های اسکاپوس، گوگل اسکالر و سایر منایع معتبر، مجموعه‌ای از شاخص‌های اولیه شناسایی و پس از غربالگری اولیه استخراج شدند و سپس با بهره‌گیری از روش دلفی فازی، اعتبار و اهمیت آن‌ها با نظر ۱۹ خبره (۵ عضو هیئت علمی و ۱۴ مدیرعالی رتبه حوزه فناوری و تحول دیجیتال) ارزیابی گردید. در نهایت یافته‌های پژوهش نشان داد که ۲۱ شاخص در قالب ۹ بعد اصلی تأیید شدند. در گام بعد، با استفاده از تکنیک دیمتل فازی، روابط علّی و معلولی بین مؤلفه‌ها تحلیل شد. نتایج پژوهش نشان داد که عوامل فرهنگی و انسانی از جمله انگیزش فناورانه، فرهنگ یادگیری و اشتراک دانش دیجیتال در گروه علت و عوامل فناورانه نظیر امنیت داده، اعتماد دیجیتال و پذیرش فناوری‌های نو در گروه معلول قرار گرفتند. مسیر اصلی اثرگذاری از یادگیری فناورانه به سمت قابلیت‌های فنی و پذیرش فناوری نو جریان داشت که بیانگر نقش زیربنایی فرهنگ و دانش در تقویت تاب‌آوری دیجیتال بود. این الگو ضمن تأیید یافته‌های پژوهش‌های بین‌المللی، نشان داد که در بافت بوروکراتیک دولت، توسعه‌ی تاب‌آوری دیجیتال بیش از آن‌که تابع سرمایه‌گذاری فناورانه باشد، به نهادینه‌سازی فرهنگ یادگیری و انگیزش فناورانه وابسته است.

کلیدواژه‌ها