بررسی و مقایسه خصوصیات خاکشناسی و ریخت اقلیمی آبکندها، مطالعه موردی: حوزه های آبخیز زهره و مارون
نویسندگان
1 مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی کهگیلویه و بویراحمد.
2 مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی فارس
3
4 دانشگاه تربیت مدرس، آبخیزداری
doi
چکیده
خاک، یکی از مهمترین منابع طبیعی هر کشور است. اما فرسایش خاک بهعنوان خطری برای رفاه و سلامتی انسان بهشمار میرود که آثار درون و برون منطقهای گستردهای دارد. در این بین، فرسایش آبکندی از اشکال پیشرفته و حاد فرسایش آبی است که دلالت بر تلفات خاک سطحی دارد. از این رو، هدف از پژوهش حاضر مقایسه ریختاقلیمی و خاک شناسی آبکند های بهوجود آمده در دو حوزه آبخیز (زهره و مارون) واقع شده در دو نوع از مهمترین سازندهای حساس به فرسایش (میشان و گچساران) بوده است. بر این اساس، با انجام مطالعات ستادی (تفسیر نقشه، عکسهای هوایی و تصویر ماهوارهای)، میدانی (نقشهبرداری، پیکهگذاری و نمونهبرداری از خاک در فاصلههای مختلف از سرآبکند) و آزمایشگاهی (آزمایشهای فیزیکی و شیمیایی لازم)، مجموعه اطلاعات و دادهها در نرمافزار EXCELL بهعنوان پایگاه اطلاعاتی جمعآوری گردید. نتایج تجزیه و تحلیل دادهها در دو منطقه نشان داد که تغییرات EC،ESP و SAR در سازند گچساران نسبت به سازند میشان بیشتر بوده است که نشاندهنده بالا بودن میزان املاح در خاک میباشد که باعث فرسایشپذیری بیشتر خاک در سازند گچساران شده است. این موضوع، باعث تفاوت در مورفولوژی آبکندهای منطقه گچساران نسبت به منطقهی دهدشت شده است؛ بهطوریکه شکل پلان عمومی آبکند در منطقهی دهدشت هم به صورت پنجهای و هم خطی و در منطقهی گچساران (دژ سلیمان و دریلا) غالباً بهصورت پنجهای بوده و خطی دیده نشده است، همچنین پلان عمومی رأس آبکند در منطقهی گچساران و دهدشت بهترتیب غار مانند و دارای پوشش گیاهی میباشد. نتایج پایداری خاکدانهها نیز نشان داد که لایه بالایی خاک در هر دو منطقه غالباً در کلاس هفت (متورم) میباشد و لایههای زیرین در کلاس یک (پراکندگی کامل) واقع شدهاند.
