فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در پژوهش حاضر، از طریق انجام اندازه‌گیری‌های میدانی، میزان آب کاربردی فصلی و بهره‌وری فیزیکی آب کلزا (Brassica napus L.) در 26 مزرعه تحت مدیریت زارعین (شامل 18، پنج و سه مزرعه به‌ترتیب، با روش آبیاری شیاری، بارانی سنترپیوت و بارانی کلاسیک ثابت) در سطح دشت مغان (استان اردبیل) طی فصل زراعی 99-1398، مورد ارزیابی قرار گرفت. مقدار فصلی کل آب مصرفی (آبیاری و بارندگی موثر) و عملکرد دانه کلزا به‌ترتیب، بین 2921 تا 6762 مترمکعب بر هکتار و 00/1 تا 70/3 تن بر هکتار متغیر بود (به‌ترتیب، با میانگین 4798 مترمکعب بر هکتار و 64/2 تن بر هکتار). نیاز آبی خالص کلزا در مزارع مورد مطالعه طی فصل زراعی 99-1398 و میانگین 10 ساله آن به‌ترتیب، در دامنه 285 تا 399 و 282 تا 354 میلی‌متر قرار داشت (به‌ترتیب، با میانگین 325 و 304 میلی‌متر). میانگین آب کاربردی فصلی در مزارع با روش آبیاری شیاری (4328 مترمکعب بر هکتار) به‌طور معنی‌داری (p < 0.01) بیشتر از مقدار نظیر آن برای مزارع تحت آبیاری بارانی سنترپیوت و کلاسیک ثابت (به‌ترتیب، 2154 و 2633 مترمکعب بر هکتار) بود. نمایه‌های بهره‌وری مجموع آب کاربردی و بارش موثر (WPI+Pe) و بهره‌وری آب کاربردی (WPI) در مزارع مورد بررسی به‌ترتیب، بین 28/0 تا 95/0 و 41/0 تا 45/1 کیلوگرم بر مترمکعب متغیر بود (به‌ترتیب، با میانگین 58/0 و 77/0 کیلوگرم بر مترمکعب). بر اساس نتایج تحلیل رگرسیونی خطی چندمتغیره، عواملی شامل شوری آب آبیاری، تاریخ کشت، تراکم کشت بذر، تاریخ اعمال اولین آبیاری، طول دوره رشد گیاه، وزش بادهای شدید در دوره‌های زمانی مقارن با زمان برداشت محصول، ارتفاع مزارع از سطح دریا، شدت جریان آب تحویلی، متوسط دور آبیاری و میزان رطوبت و ناخالصی محصول در زمان برداشت به‌عنوان مهمترین عوامل موثر بر عملکرد دانه کلزا و نمایه‌های بهره‌وری آب در دشت مغان شناسایی شد.