قدرت و نفوذ اجتماعی؛ توسعه مفهومی و نقدی بر تعاریف موجود

نویسندگان

1 دانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه عالی دفاع ملی

doi
چکیده

مقاله در صدد شناخت مرزهای قدرت از نفوذ اجتماعی است و می‌کوشد با نقد تعاریف موجود، به سوالات زیر پاسخ گوید: آیا باید قدرت و نفوذ اجتماعی را همانند بسیاری از نویسندگان پدیده‌ا‌ی واحد دانست و یا دو پدیده‌ی هم عرض به‌حساب آورد؟ و شباهت‌ها و تفاوت‌های این دو چه می‌باشد؟ آیا در واقعیت می‌توان دو پدیده‌ی متفاوت، به‌نام‌های قدرت و نفوذ از هم تشخیص داد؟ یا این دو، تنها دو اصطلاح برای نام‌گذاری یک پدیده‌ی واحد هستند؟ اگر این دو مفهوم، دو پدیده‌ی مجزا هستند ربط آن‌ها باهم چیست؟ آیا نفوذ شکلی از قدرت است یا بالعکس، قدرت شکلی از نفوذ می‌باشد؟ در راه پاسخ‌گویی به این سوالات، ماهیت و منابع قدرت و نفوذ، ابزار اِعمال آن‌ها، فرایند شکل‌گیری و حوزه‌ی اعمال هر کدام، منابع نفوذ و مکانیزم شکل‌گیری و تفاوت‌ها و شباهت‌هایش با قدرت، به بحث گذاشته می شود. نتیجه آن‌که، اگر قدرت را در معنای عام، به عنوان «توانایی تاثیرگذاری بر دیگری» تعریف کنیم، شیوه‌های متفاوتی برای تاثیرگذاری وجود دارد؛ که یکی از آن‌ها قدرت در معنای خاص (توان تحمیل خواست بر دیگران) و دیگری نفوذ اجتماعی می‌باشد. در این تعریف نفوذ شکلی از قدرت است. اما اگر از قدرت، قدرت در معنای خاص را منظور نظر داشته باشیم، نفوذ اجتماعی پدیده‌ای هم‌عرض قدرت است که در منابع و فرایند شکل‌گیری، ابزار اِعمال و حوزه‌ی جریان از قدرت متمایز می‌باشد.