تجربه نگاری دستگاه های اجرایی در مقرره گذاری مدیریت تعارض منافع؛ رهاوردی برای تصویب قانون مدیریت تعارض منافع
نویسندگان
1 دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی تهران و پژوهشگر مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی، تهران، ایران
2 دانش آموخته ی دکتری فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی تهران، تهران، ایران/ پژوهشگر
3 دانشیار گروه مدیریت دولتی دانشکده مدیریت و حسابداری دانشگاه علامه تهران ایران، مدیر گروه مطالعات مدیریت مرکز پژوهش های مجلس شورای
4 دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی تهران، تهران، ایران/ پژوهشگر مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی
doi
10.22054/spsa.2025.88849.1074چکیده
تعارض منافع یکی از مسائل اساسی در حوزههای حقوق و مدیریت محسوب میشود. هدف این پژوهش واکاوی تجارب نهادهای اجرایی کشور در زمینه مقرره گذاری مرتبط با مدیریت تعارض منافع، و ارائه راهکارهایی کاربردی برای ارتقای فرآیند تنقیح و تصویب لایحه مدیریت تعارض منافع است. این پژوهش از منظر روش شناختی، پژوهش کیفی است و به لحاظ هدف کاربردی می باشد. با استفاده از روش تحلیل مضمون و انجام مصاحبه های نیمه ساختار یافته عمیق با 21 نفر از متولیان و کارشناسان ارشد مدیریت تعارض منافع در نهادهای اجرایی، راهکارهای موثر در تدوین و اجرای قانون مدیریت تعارض منافع شناسایی شدند. مصاحبه های انجام شده منتج به 2مضمون فراگیر، 6 مضمون سازمان دهنده و 36 مضمون پایه شده است. بر اساس یافته ها، مقرره گذاری در این حوزه با چالش های متعددی در سه سطح مواجه است: الف) حقوقی (شامل تداخل مقررات جدید با قوانین پیشین و فقدان ساز و کار ارزیابی تطبیقی)، ب) نهادی (شامل تعارض منافع سازمانی در نهادهای تنظیم گر و نهاد سازی موازی)، و ج) اجرایی (شامل ضعف ضمانت های اجرایی، عدم تفکیک بین مدیریت تعارض منافع و محدودیت های غیر ضروری، و عدم استقلال نهاد ناظر). مواردی نظیر: ضرورت پرهیز از ایجاد محدودیت های غیر ضرور، هم پوشانی و یکپارچه سازی با قوانین موضوعه مؤخر، توجه به تعارض منافع ساختاری(سیستمی)، در نظر گرفتن تمایزات ساختاری فی ما بین دستگاه های خدماتی، تولیدی/اقتصادی در مدیریت تعارض منافع و همچنین اجرای مرحله ای(آزمایشی) قانون، از جمله پیشنهادات دستگاه ها در راستای رفع چالش ها بود.