واکاوی نهادی فرآیند بودجه ریزی در نظام سلامت ایران: یک مطالعه تحلیلی-اسنادی
نویسندگان
1 دانشیار، مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی، دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان، بندرعباس، ایران
2 دکتری مدیریت دولتی گرایش مدیریت تطبیقی و توسعه دانشکده مدیریت دانشگاه علامه طباطبائی
doi
10.22054/spsa.2025.89797.1089چکیده
فرایند بودجهریزی در نظام سلامت ایران بهدلیل نقشآفرینی نهادهای متعدد و نبود سازوکارهای هماهنگکننده، با نارساییهایی مواجه است که کارایی و پایداری مالی نظام سلامت را تحتتأثیر قرار میدهد. با تکیه بر ادبیات حکمرانی عمومی و رویکردهای حکمرانی شبکهای و مالی، بودجه سلامت نه محصول تصمیم یک نهاد واحد، بلکه برآیند تعامل و چانهزنی میان وزارت بهداشت، سازمان برنامهوبودجه، بیمههای پایه و دیگر نهادهای ذینفع است. این پژوهش با روش تحلیلی–اسنادی و رویکرد تحلیل اسنادی چارچوبمحور انجام شد. در این راستا، اسناد رسمی و سیاستی مرتبط با بودجه و برنامههای سلامت ایران در بازه ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵، بههمراه ۳۲ مطالعه علمی منتشرشده در همین دوره بررسی و یافتهها براساس چارچوب حکمرانی شبکهای، اصول حکمرانی مالی سازمان جهانی بهداشت (WHO) و چارچوب ارزیابی هزینهکرد مالی عمومی (PEFA) تفسیر شد.یافتهها نشان میدهد سه نارسایی ساختاری بیش از همه در شکلگیری ناکارآمدی اثرگذار است: نخست، گسست میان برنامههای توسعه و تخصیص واقعی بودجه، بهگونهای که اهداف سیاستی سلامت در مرحله تنظیم و تصویب بودجه بازتاب نمییابد؛ دوم، تعارض منطق نهادی میان نهادهای تصمیمگیر که به تشتت در نیازسنجی، اولویتگذاری و پیشبینی منابع میانجامد؛ و سوم، چندپارگی تأمین مالی و اتکای فزاینده به منابع ناپایدار که امکان برنامهریزی میانمدت را تضعیف میکند.نتیجهگیری آنکه مسئله اصلی بودجهریزی سلامت در ایران ماهیتی نهادی دارد و ریشه آن در ضعف هماهنگی افقی، فقدان معیار مشترک نیازسنجی و کاستی در ردیابی جریان منابع است؛ بنابراین بهبود حکمرانی بودجه سلامت مستلزم اصلاح سازوکارهای تعامل میان نهادها و تقویت شفافیت و پاسخگویی در کل چرخه مالی است.
