کنکاشی در ریخت شناسی بازار ایرانی با رویکرد نظریه های فضایی شهر موارد مطالعاتی: بازار شیراز و کرمان
نویسندگان
1 استادیار دانشکدة معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی
2 استادیار دانشکدة معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی
doi
چکیده
بازار به مثابة قلب شهر ایرانی نهتنها نمود ابعاد اجتماعیـ فرهنگیـ اقتصادی شهر؛ بلکه مهمترین فضای شهری و بستر استخوانبندی شهر ایرانی است. در دهههای اخیر توسعههای نسنجیده و زوال بافت مرکزی شهرها حیات کالبدی، اقتصادی، و اجتماعی بازارها را نیز دچار نقصان کرده است که مهمترین چالش بازآفرینی شهری بهشمار میآید.در این پژوهش، با هدف احیای مهمترین عنصر استخوانبندی فضاییـ ادراکی شهر تاریخی، به منظور بازآفرینی شهری، باب مطالعات عمیقتر ریختشناسی بازار ایرانی با مطالعه بازار شیراز و کرمان گشوده میشود. در این مطالعه با روش کیفی و به صورت توصیفیـ تحلیلی در گام نخست با دادههای منتج از مطالعات کتابخانهای و مشاهدة نقشهها، بازار شیراز و کرمان را بر اساس نظریههای فضایی شهر ترانسیک (1986) تحلیل و سپس در گام دوم با مصاحبة عمیق با ده تن از ساکنان شیرازی و یازده تن از ساکنان کرمانی، با انتخاب به روش گلولة برفی، معنای بازار را با تکنیک «تحلیل محتوا» استخراج میشود.نتایج نشان میدهد که بازار ایرانی در نظریة تودهـ فضا به مثابة یک «فضای شهری سخت» دارای الگوی سازماندهی محوری و زاویهدار است که در شهر به مثابة یک بلوک درشت شهری، همراه با فضاهای باز هندسی، درون خود مانند آرماتور شهری عمل میکند. در نظریة پیوند فضایی نیز بازار به مثابة «فرم گروهی» و «مگافرم» شناخته میشود که مهمترین بستر ارتباطی شهر قدیم را مفصلبندی کند. در نظریة مکان نیز بازار مهمترین عنصر تاریخی و نشانهای برای ساکنان شهرهای تاریخی است که فرم کالبدی منحصر به فرد، مصالح و سبک معماری و مأوای فعالیتهای خریدوفروش و کانون گردشگری شهری دارد. نتایج این پژوهش میتواند به راهکارهای طراحی برای طراحان و برنامهریزان در بازآفرینی شهری منجر شود.
