توسعه مدل ریاضی چندهدفه برای مسئله انتخاب و زمان‌بندی پروژه‌ها با درنظرگرفتن شبکه ریسک‌های پروژه و محدودیت منابع

نویسندگان
doi
10.22034/sep.2026.2086866.1477
چکیده

در شرایط رقابتی و با عدم‌قطعیت بالا، سازمان‌ها ناگزیر به تصمیم‌گیری همزمان در خصوص انتخاب پروژه‌ها و زمان‌بندی اجرای آن‌ها تحت محدودیت منابع و مواجهه با ریسک‌های پیچیده هستند. بسیاری از مدل‌های موجود در ادبیات، ریسک پروژه‌ها را به‌صورت مستقل در نظر گرفته و تعاملات شبکه‌ای میان ریسک‌ها را نادیده می‌گیرند؛ در حالی‌که در دنیای واقعی، وقوع یک ریسک می‌تواند احتمال و شدت سایر ریسک‌ها را تشدید کند. این تحقیق بر آن است تا با طراحی یک چارچوب نوین ریاضی، به مدیران کمک کند تا از بین پروژه‌های متعدد، بهترین ترکیب را برگزینند و فعالیت‌ها را بنحوی زمان‌بندی نمایند که ضمن دستیابی به حداکثر بازدهی مالی، زمان اجرای کلی را به حداقل برسانند و اثرات مخرب ریسک‌های به‌هم‌پیوسته را مهار سازند. از اینرو در پژوهش حاضر، یک مدل ریاضی چندهدفه عدد صحیح مختلط برای مسئله یکپارچه انتخاب و زمان‌بندی سبد پروژه‌ها با درنظرگرفتن شبکه ریسک و محدودیت منابع ارائه می‌شود. به‌منظور مدل‌سازی وابستگی بین ریسک‌ها، از شبکه بیزی استفاده شده و احتمالات شرطی ریسک‌ها در ساختار تصمیم‌گیری لحاظ گردیده است. به‌دلیل ماهیت غیرخطی و پیچیدگی محاسباتی مدل، ابتدا روابط غیرخطی، خطی‌سازی شده و سپس مدل با بهره‌گیری از الگوریتم ژنتیک و روش اپسیلون محدودیت تقویت‌شده حل می‌شود. ارزیابی عملکرد مدل از طریق مطالعات عددی در مقیاس‌های مختلف نشان می‌دهد که رویکرد پیشنهادی قادر است جبهه پارتوی متنوع و باکیفیتی ارائه دهد و نقش مؤثری در بهبود تعادل میان سود، زمان و ریسک پروژه‌ها ایفا نماید.