بررسی میزان اثر و نقش پوشش گیاهی بر متغیرهای تعیین کنندة آسایش حرارتی فضای باز مطالعة موردی: اقلیم گرم و خشک سیستان

نویسندگان

1 دانشجوى دکترى معمارى، دانشگاه شهید بهشتى

2 استادیار دانشکدة معمارى و شهرسازى، دانشگاه شهید بهشتى

3 استادیار دانشکدة معمارى و شهرسازى، دانشگاه شهید بهشتى

doi
چکیده

فضای باز عرصه‌ای برای بسیاری از فعالیت‌های روزمره، و بهبود وضع زندگی در محیط‌های باز، یکی از مهم‌ترین مباحث معماران و شهرسازان است. پژوهش حاضر تلاش کرده است تا با توجه به ضرورت و نیاز روانی انسان به حضور در فضاهای باز و اهمیتی که در برقراری آسایش در این‌گونه فضاها یک برای حضور طولانی‌تر و با کیفیت‌تر افراد احساس می‌شود، ضمن بررسی و شناخت ویژگی‌های ساختاری فضای سبز، عوامل مؤثر در ایجاد و تعدیل شرایط آسایش حرارتی در فضای بازِ متأثر از فضای سبز را مورد کنکاش قرار داده و میزان اثر هر عامل را مشخص کند. انتخاب منطقة سیستان در اقلیم گرم و خشک حاشیة کویر واقع در شرق ایران که امروزه به علت خشک‌سالی دست‌خوش تغییرات اقلیمی زیادی شده است به منظور نمونة مطالعاتی، انتخابی مناسب در بین مناطق گرم و خشک ایران به حساب می‌آید. بنابراین هدف اصلی این مقاله بررسی و کشف عوامل مؤثر بر پوشش گیاهی در ایجاد آسایش حرارتی فضای باز در اقلیم گرم و خشک سیستان و تعیین میزان اثر هر یک از عوامل به منظور بهبود وضع خرداقلیمِ سبز است.برداشت‌های میدانی در 29 مکان و دو محوطة متفاوت (فضای سبز محض، و ترکیبی از فضای سبز و ساختمان) در نزدیکی یکدیگر در دانشگاه زابل توسط دستگاه‌های هواشناسی Kestrel ،WBGT و TES در گرم‌ترین روزهای سال در تیر و مرداد 1395 با فواصل زمانی 3 ساعته و در سه مقیاس اقلیم خرد، اقلیم محلی، و اقلیم شهری انجام گرفت. پارامترهای دمای هوا، رطوبت نسبی، سرعت جریان باد و دمای کروی در هریک از نقاط تعیین‌شده برداشت و میانگین دمای تابشی نیز با استفاده از داده‌های فوق محاسبه شد. در نهایت تحلیل آماری و منطقی روابط بین متغیرهای حاصل از کار میدانی به کمک نرم‌افزار Minitab و با استفاده از معیار آسایش گرمایی فضای باز WBGT انجام پذیرفت.بر اساس تحلیل‌های انجام‌یافته و با بررسی وضعیت پارامترهای مؤثر بر آسایش حرارتی، مشاهده شد که فضای سبز در محل خود وضعیت محیطی را بهبود بخشیده و در مجموع می‌تواند شرایط آسایش حرارتی فضای باز را تعدیل کند، اما بلافاصله با عبور از فضای سبز شرایط محیطی به وضعیت قبل برمی‌گردد. علاوه بر آن بیشترین اثرگذاری فضای سبز از بین پارامترهای محیطی، بر سرعت باد و میانگین دمای تابشی دیده شد. مقایسة مقیاس‌های مختلف اقلیم نیز نشان داد که شرایط آسایش حرارتی در اقلیم خرد در زمان و مکان مورد مطالعة این تحقیق، مناسب‌تر از شرایط اقلیم شهری، و اقلیم شهری مناسب‌تر از اقلیم محلی است.