بازیابی طرح باغ و آبادی عزتآباد نمونهای از باغسازی حاکمان محلی ابرکوه
نویسندگان
1 استادیار دانشکدة معمارى و هنر، دانشگاه کاشان
2 کارشناس ارشد مرمت و احیاى بناهاى تاریخى، دانشکدة هنر و معمارى، دانشگاه آزاد اسلامى، واحد یزد
doi
چکیده
خصوصیات جغرافیایی، نمونههای باقیمانده، و اثری همچون سرو کهنسال همگی نشانههایی از این موضوع هستند که منطقۀ ابرکوه دربردارندۀ باغها و میراثدار سنتی کهن در باغسازی بوده است. بخش وسیعی از این باغها مرهون ساخت زمین و برنامهریزی برای استفادۀ بهینه از زمینهای «سنگی» و «قابل کشت» با دو کاربرد متفاوت بوده است. بهجز باغهای مجزا، گونهای از باغها در ابرکوه و حومۀ آن قابل مشاهده است که بر اساس ترکیبی از باغها و مزارع و بر مبنای آب یک قنات شکل گرفتهاند. یکی از این نمونهها باغ عزتآباد یا امیدسالار است که در اثر خشک شدن آب قنات و نبود رسیدگی در معرض تخریب است. با وجود آسیبهای جدی، شناخت باغ و مجموعۀ پیرامونش میتواند درک ما را از باغسازی در ابرکوه غنا بخشد. این باغ در بیرون از حصار قدیمی شهر در منطقهای به همین نام واقع شده است. مالک اولیۀ باغ شخصی به نام سالار نظام است و بعد از او فرزندش امیدسالار صاحب باغی میشود که اکنون به نام او در اذهان عمومی باقی مانده است. در مقالۀ پیش روی درر شناخت طرح و خصوصیات اصلی سعی شده است. در پی این هدف، مطالعۀ سوابق مرتبط در متون تاریخی، بررسی اسناد و مدارک، تحقیقات میدانی و بهرهگیری از اطلاعات مطلعین محلی در مرکز توجه بوده است. این باغ حدود 27000 متر مربع مساحت دارد و در میان باغها و مزارع و در جوار قلعهای سکونتی جای گرفته است و با خیابانی کوتاه به راه اصلی ابرکوه به یزد متصل میشود. باغ دربردارندۀ کوشکی در مقابل ورودی اصلی و به فاصلۀ نزدیکتری به دیوار انتهایی باغ، صحن اصلی با خیابانبندی و کرتها، برجهای دو طبقه در چهار گوشۀ حصار، و دو ورودی اصلی و فرعی است. در روزگار رونق باغ و کوشک، این کوشک فضایی تشریفاتی بوده و در عین حال طبقۀ بالای کوشک و محدودۀ پشت آن فضایی خصوصیتر را شکل میدادهاند.
