ارزیابی شاخص‏های مدیریت آب آبیاری در تولید انگور (مطالعه موردی استان مرکزی)

نویسندگان

1 استاد گروه بخش تحقیقات آبیاری و زهکشی، موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران.

2 استادیار بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان مرکزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج

3 مربی بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان مرکزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی،

doi
چکیده

حجم آب کاربردی محصولات کشاورزی به‌عنوان یکی از شاخص‏های ارزیابی استفاده بهینه از منابع آب نقش مهمی در مدیریت و برنامه‏ریزی‌های کلان در حوزه مدیریت و مهندسی آب دارد. این تحقیق، با هدف اندازه‌گیری آب کاربردی و ارزیابی راندمان کاربرد و بهره‏وری آب انگور تحت مدیریت باغدار در استان مرکزی به‌عنوان یکی از قطب‌های تولید انگور کشور اجرا گردید. تاکستان‏های مورد مطالعه در سطح استان طوری انتخاب شدند که عوامل مختلف از جمله روش آبیاری، بافت خاک، نوع منبع آب (سطحی یا زیرزمینی) و کیفیت آب آبیاری را پوشش دهند. باغات منتخب در طول فصل رشد مورد پایش قرار گرفتند و مواردی نظیر مدت زمان آبیاری، مقدار آب آبیاری، دور آبیاری و غیره یادداشت‌برداری شد. نتایج نشان داد که دور آبیاری در باغات انگور استان برای سامانه‏های آبیاری مختلف بین 6 تا 20 روز متغیر است و متوسط عمق آب آبیاری نیز بین 30 تا 185 میلی‌متر بود. نتایج نشان داد که حجم آب آبیاری باغات انگور در سطح استان بسته به روش آبیاری، نوبت آبیاری و نحوه مدیریت‏ باغ متفاوت بوده و حجم آن از 5973 تا 18168 مترمکعب در هکتار متغیر بود. راندمان کاربرد آب آبیاری در باغات موردمطالعه از 35 تا 100 (به علت کم‏آبیاری) درصد متغیر و متوسط آن 63 درصد بود. بهره‏وری آب نیز برای این محصول در سطح استان مرکزی بین 1/1 تا 7/3 با متوسط 62/2 کیلوگرم بر مترمکعب در نوسان بود. به‌طورکلی نتایج اندازه‏گیری‏های انجام شده در سطح استان مرکزی نشان می‏دهد که صرف‌نظر از روش آبیاری مورداستفاده، مدیریت آبیاری توسط کشاورز نقش مهمی در میزان آب کاربردی در تاکستان‏های موردمطالعه دارد. نتایج این تحقیق بیانگر قابلیت اجرای کم‏آبیاری در سطح تاکستان‏های استان است، لذا ترویج و آموزش کم‏آبیاری به روش صحیح و کاربردی به باغداران می‏تواند باعث افزایش قابل‌توجه بهره‏وری آب در تولید انگور گردد.