فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش به بررسی آلودگی فلزات سنگین در رسوبات رودخانه دز و تحلیل‌های مربوط به شاخص‌های زیست‌محیطی و پارامترهای فیزیکوشیمیایی پرداخته است. برای این منظور 25 نمونه رسوب از یک منطقه محدود از رودخانه دز از شهر چم گلک تا منطقه زیبا شهر دزفول برداشت و انالیز شد. نتایج نشان داد که دامنه تغییرات pH رسوبات بین 7.23 و 8.05 بوده و تأثیر چندانی بر غلظت فلزات سنگین نداشته است. همچنین، میزان مواد آلی در رسوبات بین 0.28% تا 2.54% تغییر می‌کند و بالاترین مقادیر در ایستگاه‌های بالادست مشاهده شد که احتمالاً به علت تأثیر فاضلاب‌های شهری، پساب‌های کشاورزی و فعالیت‌های صنعتی است. مقایسه غلظت فلزات سنگین در رسوبات با مقادیر پوسته زمین نشان داد که غلظت ارسنیک (1.1 میلی‌گرم بر کیلوگرم)، بیسموت (0.65 میلی‌گرم بر کیلوگرم) و مس (27.92 میلی‌گرم بر کیلوگرم) بالاتر از مقادیر معمول در پوسته زمین بوده، در حالی که کروم و سرب دارای غلظت کمتری نسبت به میانگین جهانی هستند. تجزیه و تحلیل‌های آماری شامل ضریب همبستگی پیرسون نشان داد که بین فلزات کروم و نیکل همبستگی مثبت و معناداری (r = 0.786) وجود دارد، که نشان‌دهنده منشاء مشترک هیدروکربنی این دو عنصر است. همچنین، تحلیل‌های خوشه‌ای نشان داد که ایستگاه‌ها با آلودگی کمتر در پایین‌دست رودخانه و با سرعت بالاتر جریان، در گروه‌های جداگانه قرار گرفته‌اند. نتایج این تحقیق نشان‌دهنده تأثیرات متفاوت منابع آلاینده بر غلظت فلزات سنگین در رسوبات رودخانه دز است. در حالی که برخی فلزات مانند مس و ارسنیک به‌طور قابل توجهی در منطقه افزایش یافته‌اند، دیگر فلزات مانند سرب و کروم غلظت کمتری در مقایسه با میانگین‌های جهانی دارند. این می‌تواند به‌دلیل ترکیب پیچیده منابع آلاینده، شامل فعالیت‌های کشاورزی، صنعتی و شهری باشد. این یافته‌ها حاکی از تأثیر منابع مختلف آلودگی از جمله فعالیت‌های کشاورزی، صنعتی و فاضلاب‌های شهری بر غلظت فلزات سنگین در رسوبات رودخانه دز است.