‌بررسی پتروگرافی و ژئوشیمی توده‌های گرانیتوئیدی شمال اهر (جنوب کلیبر) با تاکید بر نقش اثر تتراد در الگوی عناصر نادر خاکی

نویسندگان

1 گروه علوم زمین، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 گروه زمین شناسی، دانشگاه بوعلی سینا

3 گروه علوم زمین، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

4 گروه علوم زمین، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

doi
10.22084/nfag.2025.30106.1645
چکیده

تودۀ گرانیتوئیدی شمال اهر در جنوب شهرستان کلیبر و شمال‌غربی ایران واقع شده است. اجزاء این توده اغلب با ترکیب گرانیت ـ کوارتزمونزونیت، میکرودیوریت، مونزونیت، مونزودیوریت و گرانودیوریت پورفیری دارای بافت‌های گرانولار، پگماتیتی، گرافیکی و پرتیتی هستند. گرانیتوئیدهای اکسیدی تیپ I با ماهیت متاآلومین بوده که شامل طیفی از سنگ‌های ساب‌آلکالن تا آلکالن هستند. کانی‌های اصلی این سنگ‌ها شامل کوارتز، آلکالی فلدسپار، پلاژیوکلاز، مسکوویت و بیوتیت است و از کانی‌های فرعی نیز می‌توان به اسفن و زیرکن (آلانیت، آپاتیت و پیروکلر) اشاره کرد که الگوی اثر تتراد را کنترل می‌کنند. الگوی کندریت بهنجار شده REE در گرانیتوئیدهای شمال اهر یک الگوی اثر تتراد تیپ M با بی‌هنجاری شدیدا منفی Eu نشان می‌دهد. اثر تتراد نوع M به عنوان یک ویژگی ژئوشیمیایی که می‌تواند نشاندهندۀ مراحل پایانی تکامل ماگمای گرانیتی همراه با اثر متقابل سیالات هم زیست باشد، در توده‌ها قابل مشاهده است. نسبت‌های Y/Ho و Zr/Hf در سنگ‌های آذرین بازیک تا حدواسط نزدیک به نسبت‌های کندریتی است که نشان دهندۀ رفتار CHARAC این عناصر در چنین مذاب‌هایی است. نسبت‌های Y/Ho و Zr/Hf در سنگ‌های آذرین بازیک تا حدواسط نزدیک به نسبت‌های کندریتی است که نشان دهنده رفتار CHARAC این عناصر در چنین مذاب‌هایی است. نسبت‌های La/Nb و La/Ta رابطه معکوس با اثر تتراد نشان می‌دهند. با افزایش تفریق، نسبت Rb/Sr در سنگ‌ها بیشتر شده و در نتیجه آن اثر تتراد نمونه‌های گرانیتوئیدی شمال اهر در محدوده بالاتری از نسبت‌های Rb/Sr رخ داده است. بررسی نسبت‌های عناصر کمیاب، به‌ویژه دوقلوی ژئوشیمیایی نشان دهنده رفتار non-CHARAC از این عناصر است