بررسی پدیداری تجربه زندگی دختران نوجوان در خانواده های ناتنی و ارتباط بامادرخوانده

نویسندگان

1 استادیار، گروه مشاوره،دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه الزهرا(س)، تهران،ایران.

2 دکتری رشته مشاوره، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه‌طباطبایی، تهران، ایران.

3 استادیار، گروه مشاوره،دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه الزهرا(س)، تهران،ایران.

4 کارشناسی ارشد رشته مشاوره، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد، واحد الکترونیکی، تهران، ایران.

5 استادیار، گروه مشاوره،دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه الزهرا(س)، تهران،ایران

6 دکتری رشته مشاوره، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه‌طباطبایی، تهران، ایران .

doi
چکیده

هدف پژوهش حاضر، بررسی پدیداری تجربه زندگی دختران نوجوان در خانواده‌های ناتنی و در ارتباط با مادرخوانده بود. روش پژوهش، کیفی از نوع پدیدارشناسی تفسیری بود. جمعیت مورد مطالعه، 25 نفر از دختران نوجوان 11 تا 16 ساله منطقه 9 تهران بودند که با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند و تا سر حد اشباع اطلاعات، انتخاب و در مطالعه شرکت کردند. برای جمع‌آوری داده‌ها از مصاحبه نیمه‌ساختاریافته استفاده شد. کدگذاری داده‌ها، هم‌زمان با جمع‌آوری داده‌ها، انجام و ادامه یافت. تحلیل داده‌ها با استفاده از روش ون مانن (2016) در 6 مرحله انجام شد. مجموعاً از تعداد 25 مصاحبه، 368 کد اولیه، 92 مفهوم اولیه، 12 مضمون فرعی و 2 مضمون اصلی به دست آمد. مضامین اصلی شامل «چالش‌ها و موانع» با مضامین فرعی «پریشانی هیجانی – شناختی؛ فقدان‌های چندگانه؛ عدم اختصاص زمان و توجه؛ ادراک منفی از والد ناتنی؛ تضادهای وفاداری؛ تعارض فرسایشی؛ کنترل گری و اعمال قوانین شدید؛ و ابهام نقش» و «فرصت‌ها و منابع» شامل « اختصاص زمان و توجه کافی؛ حمایت و مراقبت گری؛ شبکه حمایتی گسترده‌تر و منابع بیشتر؛ و یادگیری و رشد شخصی» بود. نتایج نشان داد که سازگار شدن با تغییرات ناشی از ازدواج مجدد والدین و حضور در خانواده ناتنی، برای نوجوانان فرآیندی زمان‌بر است که با توجه به عوامل مختلف فردی و بین فردی، محدوده آن کم یا زیاد خواهد شد. همچنین در کنار آسیب‌های موجود در این‌گونه خانواده‌ها، راهبردهای مقابله‌ای موفقی از سوی برخی خانواده‌ها و نوجوانان، اتخاذ و استفاده می‌شود که می‌تواند در مشاوره‌های خانواده بدان توجه کرد.