مدل پیشنهادی بدنه دانش تحول دیجیتال برای بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری مدیریت اطلاعات و دانش، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 استاد گروه علماطلاعات و دانششناسی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
3 استادیار گروه علماطلاعات و دانششناسی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
4 پسادکتری تحول دیجیتال دادهمحور، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
doi
10.47176/smok.2025.1863چکیده
هدف: بدنه دانش توصیف رسمی از حوزههایی است که مجموعه کاملی از نظریهها، روشها، مفاهیم به شیوهای ساختاریافته و فناوریها را شامل میشود. با توجه به اهمیت تحول دیجیتال در بانک مرکزی، این مقاله با هدف طراحی مدل پیشنهادی بدنه دانش تحول دیجیتال برای بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تدوین شده است.روش پژوهش: پژوهش حاضر از نظر نوع تقسیم بندی پژوهشهای علمی در رده پژوهش های کاربردی – توسعهای قرار دارد. برای غربالگری و حصول اطمینان از اهمیت شاخصهای شناسایی شده و انتخاب شاخصهای نهایی از دیدگاه خبرگان از روش دلفی استفاده شده است. روش انتخاب نمونه، هدفمند و در دسترس بوده است. مولفهها و شاخصهای منتخب با بهکارگیری نرمافزار مکس کیودا نسخه 20 کدگذاری شد. در مرحله دوم پژوهش یعنی مرحله کمی، پرسشنامه در بین 159 نفر از مدیران و کارشناسان بانک مرکزی توزیع شد. پس از توزیع و جمعآوری دادههای حاصل از پرسشنامه، از تحلیل عاملی تاییدی به کمک نرمافزار Smart PLSبرای برآورد پارامترها و کلیه محاسبات استفاده شد. پس از انجام روایی محتوای شاخصهای طراحی شده، روایی سازه بررسی شد. برای تعیین روایی سازه از تحلیل عاملی تاییدی استفاده شد که به عنوان زیرشاخهای از مدلسازی معادلات ساختاری است. برای تعیین پایایی از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد.یافتهها: با مشخص شدن حوزههای دانشی و نتایج کدگذاری 14 مولفه و 51 شاخص در حوزه تحول دیجیتال نشان داد شاخص هوشمندسازی فرایندهای جمعآوری، تحلیل دادهها و شاخصهای عملکردی با میانگین 4.93 به عنوان مهمترین شاخص در بانک مرکزی شناسایی شد. نتایج ناشی از بخش کمّی پژوهش، نشان دهنده صحت و تائید روابط طراحی شده است. در مجموع، حوزههای " نظام فناوریهای نوین" و "نظام عملیات پولی و اعتباری" بهعنوان کلیدیترین عوامل در پیشبرد تحول دیجیتال بانک مرکزی شناسایی شدند. در مقابل، حوزههایی مانند " نظام تولید کاغذ اسناد بهادار" و " نظامهای پرداخت" با تأثیر کمتر، نیازمند توجه ویژه و سرمایهگذاری بیشتری برای ارتقای نقش خود در این مدل هستند. ضریب مسیر به عنوان معیاری از شدت تأثیر، نشان میدهد که "تحول حوزه نظام فناوریهای نوین بانک مرکزی" با ضریب 0.159 بالاترین تأثیر را بر مدل تحول دیجیتال دارد. این نشاندهنده نقش کلیدی این حوزه در توسعه تحول دیجیتال است. انحراف استاندارد برای تمامی روابط پایین و در بازه 0.003 تا 0.015 است که نشاندهنده دقت بالا در اندازهگیریها و پایداری نتایج شده است.نتیجهگیری: مدل مفهومی پژوهش حاصل از بدنه دانش تحول دیجیتال در بانک مرکزی با تفسیر و ترکیب یافتهها طراحی شد. نتایج نشان میدهد که تمامی روابط بین حوزهها و مدل تحول دیجیتال معنادار هستند. انحراف استاندارد برای تمامی روابط پایین و در بازه 0.003 تا 0.015 است که نشاندهنده دقت بالا در اندازهگیریها و پایداری نتایج است. این موضوع به اطمینان از نتایج ارائه شده کمک میکند. آماره تی نیز در تمام روابط بالاتر از 5.0 است، که حاکی از معناداری قوی روابط است. در مجموع، حوزههای "تحول نظام فناوریهای نوین" و "تحول نظام عملیات پولی و اعتباری" بهعنوان کلیدیترین عوامل در پیشبرد تحول دیجیتال بانک مرکزی شناسایی میشوند.اصالت/ارزش: با تغییرات سریع فناوریهای جدید، نقش بانک مرکزی در جایگزینی روشهای سنتی ارائه خدمات با روشهای جدید بسیار مهم است.