بررسی تاثیر استرس فناوری بر پنهان سازی دانش با نقش میانجی خستگی شغلی و تعدیلگری استقلال کاری
نویسندگان
1 استادیار، گروه مهندسی صنایع، دانشکده مهندسی صنایع، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
2 استادیار، گروه مهندسی صنایع، دانشکده مهندسی صنایع، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
3 دانشجوی دکتری، گروه مهندسی صنایع، دانشکده مهندسی صنایع، دانشگاه یزد، یزد، ایران
doi
10.47176/smok.2025.1850چکیده
هدف: فشارهای مرتبط با فناوریهای نوین، مانند نیاز به تطبیق مستمر با تغییرات سریع، پیچیدگی ابزارهای دیجیتال، و افزایش حجم اطلاعات پردازشی، میتواند باعث ایجاد خستگی شغلی، کاهش تمرکز فردی و در نهایت، کاهش تمایل کارکنان به اشتراکگذاری دانش شود. در چنین شرایطی، کارکنان ممکن است به دلیل استرس و فشارهای کاری، تمایل بیشتری به پنهانسازی دانش ضمنی خود داشته باشند، که این امر میتواند بر بهرهوری سازمان تأثیر منفی بگذارد و باعث کاهش دسترسی به مخازن دانش و توانایی سازمان در بهرهبرداری از دانش صریح و دانش ضمنی گردد. این مسئله، در نهایت، میتواند توانایی سازمانها در ایجاد جامعههای عملی مؤثر و یادگیری سازمانی را محدود کند. از این رو، پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر استرس فناوری بر پنهانسازی دانش انجام شده است و در این راستا، نقش میانجی خستگی شغلی و نقش تعدیلگر استقلال کاری مورد ارزیابی قرار گرفته است. بررسی این عوامل میتواند به درک عمیقتری از چگونگی تأثیر فناوری بر رفتارهای دانشمحور کارکنان منجر شود و راهکارهایی را برای مدیریت بهتر استرس و بهبود تعاملات دانشی در سازمانها ارائه دهد.روش پژوهش: این مطالعه از نوع توصیفی-پیمایشی است و به بررسی اثرات استرس ناشی از فناوری بر پنهانسازی دانش در محیط کاری پرداخته است. جامعه آماری این تحقیق شامل 250 نفر از کارکنان شرکت پرداخت الکترونیک سامان بود. برای تعیین حجم نمونه از فرمول کوکران استفاده شد که بر اساس آن، 150 نفر به عنوان نمونه آماری به صورت تصادفی انتخاب شدند. ابزارهای مورد استفاده در این پژوهش شامل چهار پرسشنامه استاندارد بودند که به ترتیب به ارزیابی استرس فناوری، پنهانسازی دانش، خستگی شغلی و استقلال کاری پرداختهاند. برای سنجش پایایی این پرسشنامهها از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد. نتایج نشان داد که میزان پایایی برای پرسشنامه استرس فناوری 0.746، برای پرسشنامه استقلال کاری 0.561، برای پرسشنامه خستگی شغلی 0.714 و برای پرسشنامه پنهانسازی دانش 0.837 بود. این مقادیر نشاندهنده پایایی قابل قبول ابزارهای پژوهش هستند و به اعتبار نتایج تحقیق کمک میکنند. علاوه بر این، روایی پرسشنامهها با استفاده از روش میانگین واریانس استخراج شده بررسی شد و نتایج نشان داد که روایی سازهها تأیید شده است. همچنین، روش فورنل و لارکر برای ارزیابی روایی همگرا و واگرا استفاده شد و نتایج این روش نیز تأییدکننده روایی مناسب ابزارهای پژوهش بود. یافتهها: نتایج حاصل از استنباط آماری نشان داد که استرس فناوری بر پنهانسازی دانش و خستگی شغلی کارکنان تاثیر معنیداری دارد. خستگی شغلی بر پنهانسازی دانش در کارکنان تاثیرمعنیداری داشت. نقش میانجی خستگی شغلی تایید ولی نقش تعدیلگری استقلال کاری رد شد.نتیجهگیری: نتایج پژوهش نشان داد که استرس ناشی از فناوری به طور غیرمستقیم با افزایش خستگی شغلی، تمایل کارکنان به اشتراکگذاری دانش را کاهش میدهد. این استرس که ناشی از پیچیدگی فناوریهای نوین است، موجب کاهش تعامل کارکنان با سیستمهای کاری و افت اثربخشی کار گروهی میشود. با این حال، استقلال کاری میتواند تأثیر منفی استرس و خستگی شغلی را کاهش دهد. کارکنانی که آزادی عمل بیشتری در انجام وظایف خود دارند، استرس کمتری تجربه کرده و انگیزه بیشتری برای اشتراکگذاری دانش خواهند داشت. در نتیجه، تقویت استقلال کاری میتواند به بهبود عملکرد سازمان کمک کند.اصالت/ارزش: ضروری است که مدیران شرکت پرداخت الکترونیک سامان برنامههای جامع و مدونی را برای افزایش استقلال کاری و کنترل شخصی کارکنان در محیط کاری تدوین و اجرا کنند. این برنامهها میتوانند شامل ایجاد ساختارهای کاری انعطافپذیر باشند که به کارکنان اجازه دهند نحوه انجام وظایف خود را متناسب با سبک کاری و توانمندیهای شخصیشان انتخاب کنند.