مسئلة بی حجابی: ستیز فرهنگی و کنشی سیاسی و امنیتی
نویسندگان
1 دکتری جامعه شناسی فرهنگی و استادیار گروه تعاون و رفاه اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی
2 استادیار گروه روابط بین الملل دانشگاه تهران
doi
چکیده
پژوهش حاضر با هدف مسئلهشناسی بیحجابی در جامعة ایران انجام شد. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر نظریهپردازی زمینهای و با بکارگیری تکنیک مصاحبة نیمهساختاریافته با 20 نفر از اساتید (14 مرد و 6 زن) رشتههای علوماجتماعی و آیندهپژوهی از دانشگاههای تهران، علامه طباطبائی و شهید بهشتی به عنوان جامعه نخبگانی مصاحبه شد. روش نمونهگیری هدفمند و بر اساس اشباع نظری بود. متن مصاحبهها با استفاده از نرمافزار 10MAXQDA کدگذاری شد. نتایج نشان داد ستیز فرهنگی و کنش سیاسی و امنیتی بیحجابی در ایران به عنوان مقوله هسته پژوهش در دو قالب عدم پذیرش حجاب به عنوان یک تکلیف قانونی و شکلگیری اعتراض در قالب نافرمانی مدنی به شکل عادیسازی پوششهای ناهنجار نمایان شده است. همچنین مقولههایی چون تغییر تدریجی فضای گفتمانی جامعة زنان به ازای افزایش بهرهمندی علمی و شکلدهی به جنبشهای اجتماعی، کمرنگ شدن فضا-مکانهای زنانه و محوری شدن فضا-مکان خیابان به عرصة کنشگری زنانه و همراهی مرجعیت الگویی در قالب سلبریتیها در باورمندی به پدیدة بیحجابی به عنوان عوامل ستیز فرهنگی جامعه شناسایی شد که در مواجهه با آنها، راهکارهایی نظیر ِفعال کردن مکانیسم و شیوههای بازدارندگی بدحجابی و بیحجابی از مسیر تقویت بنیان خانواده، اجتناب از دوگانهسازی گفتمان شرعی -الزام قانونی، کثرتگرایی فرهنگی-سیاسی سبک زندگی مطابق با قواعد نظام و اتخاذ سیاستگذاری مناسب در محیطهای کسب و کار خصوصی و غیر خصوصی از طریق ارائة دستورالعملهای خاص مربوط به نوع پوشش در محیطهای کسبوکار و تقویت گفتمان اقناعسازی ارائه شد. با توجه به نتایج پژوهش، برای جلوگیری از نافرمانی مدنی به کنش سیاسی توجّه همزمان به دو بعد فرهنگی و سیاسی حجاب به صورت توأمان پیشنهاد میگردد.