منشأ انکلاوهای مافیکی در کوهستان الوند (همدان): شواهدی از داده‌های پتروگرافی و ژئوشیمیایی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم‌پایه، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران

2 دانشیار گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم‌پایه، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران

3 استادیار گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم‌پایه، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران

doi
10.22084/nfag.2025.31075.1677
چکیده

کوهستان الوند یکی از بزرگ‌ترین توده‌‌های باتولیتی در بخش میانی پهنه سنندج-سیرجان است. این مطالعه به بررسی منشاء انکلاو‌های مافیک در دایک‌‌های همزمان با پلوتونیسم در این منطقه می‌پردازد. بر اساس روابط صحرایی و مشاهدات سنگ‌‌نگاری، باتولیت‌الوند از سنگ-‌های مافیک- فلسیک (گابرو، الیوین گابرو، تونالیت، کوارتز دیوریت، کوارتز مونزودیوریت، مونزوگرانیت، سینوگرانیت و گرانیت) و انکلاو‌های مافیک و دایک‌‌های همزمان با پلوتونیسم تشکیل شده است. انکلاو‌ها ریزدانه و مافیک‌تر از سنگ میزبان هستند. آنها انکلاو‌های میکروگرانولار ‌مافیک (MMEs) هستند و دارای ترکیبی از سنگ‌های گرانودیوریتی به دیوریتی می‌باشند. MMEsها عمدتاً بیضوی کشیده، با بلور‌های درشت، مرز‌های واضح با میزبان گرانیتوئیدی و همسو با جهت جریان ماگمای فلسیک هستند. میزبان‌ها از نظر ترکیب گرانیتی می‌باشند. داده‌های ژئوشیمیایی نشان می‌دهد انکلاو‌ها متاآلومینی‌ و میزبان‌ها پرآلومینی هستند و هر دو ماهیت کالک‌آلکالن دارند. نتایج ژئوشیمیایی در نمودار‌های عنکبوتی بهنجار شده نشان می‌دهد که انکلاو‌ها و میزبان‌‌هایشان در LILEs غنی شده‌ و در HFSEها تهی شده‌اند. در الگو‌های بهنجار شده عناصر خاکی کمیاب، غنی شدگی در LREE و تهی شدگی در HREEها دیده می‌شود و غنی‌شدگی در LREE در میزبان‌‌ها بارزتر است. این ویژگی یکی از خصوصیات بارز ماگماهای کالک-آلکالن در محیط قوس آتشفشانی است. در نمودار‌های متمایز کننده محیط‌های تکتونیکی، انکلاو‌ها و میزبان‌ها در جایگاه VAG قرار می‌گیرند. بر اساس مطالعات پتروگرافی و ژئوشیمیایی، انکلاو‌های میکروگرانولار‌مافیک در یک فرآیند اختلاط / آمیختگی ماگمایی به دلیل عدم وجود فابریک‌های رسوبی و بافت‌های کومولیتی، همراه با ویژگی‌‌های اندازه دانه‌بندی متفاوت تشکیل شدند.