ارزیابی زیست محیطی تاثیر فعالیت های کشاورزی بر غلظت عناصر بالقوه سمی خاک های سطحی گلخانه های اشکذر یزد

نویسندگان

1 گروه زمین شناس،دانشکده علوم،دانشگاه پیام نور،تهران،ایران

doi
10.22084/nfag.2026.31227.1680
چکیده

اندازه قطر ذرات در خاک‌های مورد مطالعه %28-12 ماسه، %40-31 سیلت و % 48-32 رس می‌باشد و تفاوت قابل ملاحظه‌ای در ترکیب دانه‌بندی خاک‌های کشاورزی و غیرکشاورزی وجود ندارد. بررسی غلظت عناصربالقوه سمی (Cd، Co، Cr، Cu، Ni، Pb و Zn) در خاک‌های آلوده و غیرآلوده به کودهای کشاورزی گلخانه‌های شهرستان اشکذر نشان می‌دهد که فعالیت‌های کشاورزی موجب افزایش تمرکز این عناصر در خاک‌ها گردیده، بطوری که سطح مجاز اکثر عناصر بیش از سطح بهینه و سازمان محیط زیست کشور می‌باشد و افزایش آن در خاک‌های آلوده موجب افزایش معیارهای سنجش آلودگی همچون شاخص زمین‌انباشت شده‌است. میزان دسترسی پذیری زیستی عناصربالقوه سمی از روش DTPA برای همه عناصر در خاک‌های آلوده به طور مشخص بالاتر از خاک‌های غیرآلوده (نمونه‌های ASH-2 و ASH-10) می‌باشد. تغییرات افزایش دسترس‌پذیری زیستی این عناصر در نمونه‌های مختلف نیز متفاوت است. بالاترین میزان دسترس‌پذیری زیستی عناصر Cd، Co و Zn در نمونه ASH-1 مشاهده می‌شود و درحالیکه نمونه ASH-8 بیشترین مقادیر دسترس‌پذیری‌زیستی فلزات سنگین Cr، Cu، Ni و Pb را دارا می‌باشد.TOC و pH محیط یکی از جمله عوامل اساسی در گونه‌زایی، تحرک، واکنش و دسترسی زیستی فلزات سنگین محسوب می‌گردد. تمام خاک‌های منطقه دارای pH بالای هفت (15/7 تا 74/ 8 تا حدودی قلیایی) بوده و میزان pH در خاک‌ها آلوده (کشاورزی) به تدریج کاهش می‌یابد تا اینکه در نمونه ASH-8 به کمترین مقدار (15/7) می‌رسد. دامنه تغییرات TOC محدود می‌باشد و روند تغییرات pH و TOC در نمونه‌های مورد مطالعه تقریبا عکس یکدیگر بوده، به‌طوریکه با افزایش TOC، pH به طور نسبی کاهش می‌یابد؛ و رابطه معنی‌داری بین pH و تمرکز فلزات سنگین وجود دارد.