نشانه‌شناسی متن‌های آستانه‌ای در رمان ابن الخطيب في روضة طه اثر عبد الإله بن عرفه رمان‌نویس مراکشی (از نشانه تا تفسیر)

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات عرب دانشگاه فرهنگیان

2 استاذ مساعد فی قسم اللغه العربیه بجامعه بیام نور, تهران, ایران

3 استادیار گروه آموزشی الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

doi
10.22034/iaall.2024.451071.2898
چکیده

نشانه‌شناسی افق‌های تازه‌ای را پیش روی پژوهشگران گشود تا به بررسی آثار ادبی و کشف ابعاد زیباشناختی آن بپردازند. این رویکرد نقدی توجه پژوهشگران را از متون ادبی به متن‌های آستانه‌ای همچون روی جلد، عنوان، و مقدمه سوق داد. جستار حاضر با رویکرد نشانه‌شناسی به دنبال خوانش متن‌های آستانه‌ای در رمان ابن الخطيب في روضة طه اثر عبد الإله بن عرفه رمان‌نویس مراکشی است که با تمایلات صوفیانه و عرفانی رویکرد منحصر به فردی را در داستاننویسی در پیش گرفته است؛ چرا که تاریخ و تصوّف بن مایه‌ی داستان‌های او بوده، و ساختار روائی جدیدی را شکل داده است. متن‌های آستانه‌ای در این رمان کارکردهای متعددی داشته و آن را از ابهام و گسیختگی حفظ کرده است. عنوان رمان در راستای هدف اصلی آن که شرح سیره ابن خطیب است، می‌باشد. تصویر روی جلد رمان تنها کارکرد زیباشناختی نداشته است، بلکه با ترسیم درخت طوبی حاوی معنای عمیق دیداری است. عناوین فصول رمان نیز در راستای تحقق پیوند ارتباطی با عنوان آن و ناظر بر ژرف‌ساخت داستان است که شرح مراحل مختلف زندگی ابن خطیب در غرناطه می‌باشد. مقدمه داستان به قلم نویسنده شرح مبسوطی پیرامون کتابت با حروف نورانی است که ناظر بر عنوان رمان و اشتمال بر حروف مقطعه قرآنی است.