عقلانیت ابزاری و عقلانیت ارتباطی بین موسی (ع) و فرعون در سوره شعراء طبق نظریه کنش ارتباطی یورگن هابرماس

نویسندگان

1 متخرج مرحلة الماجستیر في اللغة العربیة وآدابها بجامعة شهید مدني أذربایجان، تبریز

2 خريج مرحلة الدکتوراه في اللغة العربية وآدابها بجامعة العلامة الطباطبایی بطهران

doi
10.22034/iaall.2025.499179.2974
چکیده

هابرماس، كنش ارتباطی را بین كسانی مطرح كرد كه با اعمال خود جهت تحقق منافع شخصی با استفاده عقل ابزاری جامعه را فاسد می­كنند.  پس دو طرف مقابل را به عقل ارتباطی، گفتگوی منطقی و اجماع برای حل اختلافات و رسیدن به توافق پیشنهاد كرد و مسیر دموكراسی را برای جوامع با هدف نابودی برده­داری و آزادی بشر ترسیم نمود. سوره شعرا شامل گفتگوهای موسی و فرعون بیانگر عقل ابزاری و ارتباطی است. این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و كنش ارتباطی هابرماس به بررسی گفتگوهای موسی(ع) و فرعون می­پردازد تا  اشاره كند كه گفتگوی حضرت موسی بیانگر عقل ارتباطی و گفتگوی منطقی و با زبانی نرم، با استفاده از سبك­های پرسش برای به تفكر واداشتن فرعون در پذیرش پیامبری او و اشاره به شایسته نبودن او به زندانی شدن توسط فرعون در جواب تهدیدش و سبك شرط حاكی از عدم اطمینان متناسب با دموكراسی، بخاطر تعریض به فرعون بر اینكه پروردگار، پروردگار جهانیان است و او مانند پدرانش بنده است، یا تعریض به عدم تعقل و بی­ایمانی­اش به پروردگار آسمان­ها و زمین، است تا فرعون و قومش را اصلاح كند تا رسالت او بپذیرند و به او ایمان بیاورند، است. اما فرعون با تكیه بر عقل ابزاری با خشونت و تهدید، با استفاده از سبك­های پرسشی در معانی انكار پیامبری او، تعجب و تمسخر فرعون مبنی برجواب دادن بی­ربط به پرسش درباره ماهیت پرودرگار جهانیان و تهدید به زندانی كردنش در صورت انتخاب پروردگاری غیر از فرعون و سبك تأكید و اطناب حاكی از خشونت و قطعیت در گفتار متناسب با دیكتاتوری، برای تعریض به اینكه او موسی را تربیت نموده، شایستگی موسی به پیامبری و دعوت كردن مربی خود به پذیرش پیامبری­اش و قبول پرستش پروردگارش را انكار كرد و او را مسخره و تهدید به زندان كرد.