زمین شیمی، منشأ و شرایط تشکیل گرانیتوئیدهای مجموعه آتشفشانی- نفوذی ماهیرود، جنوب شرق سربیشه (شرق ایران)

نویسندگان

1 کارشناس‌ارشد زمین‌شناسی، دانشکده علوم‌پایه، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

2 دانشیار گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم‌پایه، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران

3 کارشناس‌ارشد زمین‌شناسی، دانشکده علوم‌پایه، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران

4 دانشیار گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم‌پایه، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران

5 دانشجوی دکترا، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم‌پایه، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

doi
10.22084/nfag.2024.29210.1612
چکیده

توده‌ی گرانیتوئیدی مورد مطالعه بخشی از مجموعه آتشفشانی ـ نفوذی ماهیرود (چشمه استاد) در جنوب شرقی سربیشه (استان خراسان جنوبی) محسوب می‌شود. ترکیب این توده عمدتا گرانودیوریت- تونالیت بوده و کانی‌های اصلی سازنده آن شامل پلاژیوکلاز، کوارتز، ارتوز و هورنبلند به صورت متوسط تا درشت بلور با بافت گرانولار است. براساس شیمی کانی، آمفیبول‌‌‌ها از نوع کلسیک و در زیر گروه مگنزیوهورنبلند قرار می‌گیرند. این کانی در فوگاسیته‌ی اکسیژن بالا و شرایط فشار 5/0 تا 2 کیلوبار و دمای بین 700 تا 725 درجه‌ی سانتی‌گراد متبلور شده‌است. براساس نتایج زمین‌شیمی، توده‌ی گرانیتوئیدی ماهیرود در محدوده‌ی گرانیت‌های تیپ I، متاآلومین و کالک‌آلکالن قرار می‌گیرد که از طریق ذوب بخشی سنگ‌های گوشته‌ای شکل گرفته‌است؛ به گونه‌ای که به ترتیب La و Dy با افزایش نسبت‌های La/Sm و Dy/Yb افزایش می‌یابند و کمتر از 5 درصد رسوبات فرورانش شده و سیال به منبع ماگمایی وارد شده‌است. نمودار عنکبوتی عناصر کمیاب بهنجار شده با گوشته‌ی اولیه، غنی‌شدگی نسبی با شیب ملایم از عناصر LREE نسبت به HREE نشان می دهد. توده‌ی گرانیتوئیدی مذکور به گرانیت‌های مرتبط با فرورانش شباهت داشته و با حضور کمان ماگمایی کالک‌آلکالن شرق ایران که حاصل فرورانش ورقه‌ی اقیانوسی نئوتتیس (اقیانوس سیستان) به زیر زون شرق ایران است، سازگار می‌باشد.