تحلیل جلوه‌های زیبایی‌شناختی تکرار هندسی در سوره آل‌عمران

نویسندگان

1 ماجیستر في قسم اللغة العربیة و آدابها، بجامعة کوثر بجنورد، کلیة الآداب والعلوم الإنسانیة، ایران، بجنورد

2 أستاذ مساعد في قسم اللغة العربیة و آدابها، بجامعة کوثر بجنورد، کلیة الآداب والعلوم الإنسانیة، ایران، بجنورد

3 أستاذ مساعد في قسم اللغة العربیة وآدابها بجامعة کوثر بجنورد، کلیة الأداب والعلوم الإنسانیة، ایران، بجنورد

doi
10.22034/iaall.2023.391798.2784
چکیده

تکرار هندسی یکی از دانش‌های نوظهوری است که برای تبیین ارزش تکرار از اهمیت زیادی برخوردار است. این شکل از تکرار به جهت هندسه خاصی که دارد، در انسجام آوایی و معنایی کلام نقش چشمگیری داشته و با ابعاد هنری و زیبایی‌شناختی اثر پیوند برقرار می­کند. در قرآن کریم پدیدة تکرار هندسی به‌عنوان یکی از اسلوب­های بیانی در افادة مفاهیم و مضامین مورد نظر نقش اساسی دارد. در میان سُوَر قرآن کریم، تکرارهای کلامی در بافت سورة آل­عمران از یک معماری و نظم خاصی تبعیت می­کند که موجب پیدایی گونه­های مختلفی از تکرار هندسی می­شود. پژوهش حاضر بر آن است تا با روش توصیفی ـ تحلیلی، کارکرد زیبایی‌شناختی تکرار هندسی و نقش برجستة این نوع تکرار در سورة آل‌عمران را بررسی کند. در این راستا آیات سورة آل­عمران از نظر تکرار هندسی مورد بررسی و پژوهش قرار گرفته و با ارائه شواهدی معلوم گشت که انسجام ساختاری و معنایی سوره آل‌عمران تا حد زیادی مرهون تکرارهای هندسی است و در میان انواع تكرار هندسی، تکرار استهلالي، ختامي، هرمي، دايره­اي و تراكمي در اين سوره حضور گسترده­ای دارند پرواضح است که این بسامد چشمگیر در این سوره بیانگر هماهنگی نظم و ایقاع به­کار رفته در ساختار و بافت کلام جهت ادای پیام سوره است. در این سوره متناسب با هدف و غرض آن، از تکرار هندسی جهت تأکید و تثبیت پیام­ها و برجسته­سازی مفاهیم در ذهن مخاطب، گسترش معنا و ... بهره گرفته شده است.