بررسی روند تحولات «اکتساب دانش»: تحلیل علمسنجی پژوهشهای ایران و جهان
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری رشتۀ مدیریت سیستمها، دانشکدۀ مدیریت و اقتصاد، دانشگاه جامع امام حسین(ع)، تهران، ایران
2 استادیار، گروه مدیریت سیستمها، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه جامع امام حسین(ع)، تهران، ایران
3 دانشیار، گروه سیاستگذاری علم و فناوری، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه جامع امام حسین(ع)، تهران، ایران
4 استادیار، گروه مدیریت سیستمها، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه جامع امام حسین(ع)، تهران، ایران
doi
10.47176/smok.2021.1288چکیده
هدف اصلی این پژوهش، تحلیل روند تولید علم در موضوع «اکتساب دانش» (با تمرکز بر ماهیت سازمانی آن) در منابع علمی است. تجزیه و تحلیل علمسنجی، از طریق ابزارهایی مانند همنویسی، همایندی واژگان، هماستنادی و خوشهبندی، مروری منتقدانه جهت شناسایی مضامین اصلی و مفاهیم هستیشناسانۀ موضوع فراهم میکند. تعداد مقالات موردبررسی، 245 مقالۀ لاتین (منتشرشده در پایگاه علمی ScienceDirect) و 20 مقالۀ فارسی (منتشرشده در پایگاههای علمی ایران) بوده است. بازۀ زمانی مقالات لاتین از سال 1979 تا سال 2021 و بازۀ زمانی مقالات فارسی، از سال 1380 تا سال 1399 بوده است. ابزار گردآوری دادهها، جستارها، پایگاههای دادۀ حاصل از جستوجو، تهیّۀ فهرست و کدگذاری بوده و روش تجزیه و تحلیل، ابزارها و نقشههای علمسنجی با استفاده از نرمافزارهای MS Excel و VOSviewer بوده است. نتایج روندهای عمومی نشان میدهد که از مبدأ کشورهای پیشرفته به لحاظ اقتصادی تعداد بالاتری از مقالات اکتساب دانش نسبت به سایر کشورهای جهان منتشر شده است. تعداد مقالات از مبدأ کشورمان در پایگاه بینالمللی موردبررسی بسیار اندک بوده که با وجود شناخته شدن تدریجی اهمیت موضوعات اکتساب دانش سازمانی، ضروری است پژوهشهای بیشتری با مبدأ کشورمان در سطح منابع معتبر بینالمللی تدوین و منتشر شود. یافتهها نشان میدهد روند زمانی نشر مقالات اکتساب دانش در جهان و در کشور با شیب ملایمی رو به افزایش است. شبکۀ همایندی کلّ واژگان، تمرکز و استقلال نسبی خوشهها را نشان میدهد؛ چنانکه مفاهیم گوناگونی در ارتباط با این موضوع شکل گرفته و تکامل یافتهاند و خوشههای علمی دیگری را تشکیل دادهاند. این موضوع اهمیت اکتساب دانش را بهعنوان گرۀ مهمّی در شبکههای دانشی علم اطّلاعات به اثبات میرساند. با توجّه به شبکههای همایندی، ضروری است محقّقان حوزههای مدیریت دانش، یکپارچهسازی دانش، انتقال دانش، یادگیری، یادگیری سازمانی و منابع دانشی، آوردههای پژوهشی اکتساب دانش را مدّنظر قرار دهند. نقشۀ روند زمانی ظهور کلیدواژگان حوزۀ اکتساب دانش، نشاندهندۀ طی شدن مراحل بلوغ این حوزۀ علمی در سالهای اخیر است. با توجّه به یافتهها چنین برداشت میشود که کشف و نشر موضوعات و ایدههای نوین توسّط پژوهشگران جدید در این حوزه امکانپذیر است و هنوز اشباع نظری در موضوعات اکتساب دانش به وجود نیامده است. پیوند گستردۀ مسائل آموزش و یادگیری سازمانی با اکتساب دانش، و تنوّع مسائل نرم مرتبط با آن از جمله نکات شایان توجّهی است که مدیران، پژوهشگران و سیاستگذاران حوزۀ علم و فنّاوری در خصوص مطالعات سازمان و مدیریت باید مورد توجّه قرار دهند.