واکاوی جامعه‌شناختی مهاجرت در رمان «الاقلاع عکس الزمن» بر اساس نظریة لوسین گلدمن

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران

2 فارغ التحصیل کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران

doi
10.22034/iaall.2024.361407.2729
چکیده

     نظریة ساخت­گرایی تکوینی لوسین گلدمن (1913 - 1970) از نظریات مطرح در حوزه جامعه ­شناسی ادبیات است که بر ارتباط میان نویسندة متن ادبی و جهان ­بینی گروهی که نویسنده به آن تعلق دارد، تأکید می­کند و به دنبال ایجاد ساختاری معنادار میان اثر و ابعاد مختلف جامعه است. این پژوهش بر آن است تا بر اساس روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از نظریة جامعه­ شناختی گلدمن، بسترهای اجتماعی و سیاسی پدیدة مهاجرت و نیز پیامدها و آثار آن را در رمان "الاقلاع عکس الزمن" از املی ­نصرالله (1931 - 2018) داستان­نویس معاصر لبنانی را مورد بررسی قرار دهد تا پیوند این اثر با ساختار اجتماع و جهان­بینی گروهی که نویسنده متعلق به آن است مشخص گردد. بررسی­ها در دو مرحلة دریافت و تشریح و در زمینه­هایی مانند ساختار معنادار اثر، شخصیت پروبلماتیک و شئ­وارگی، نشان می­دهد که نویسنده و طبقة اجتماعی وی (طبقة کشاورز) به‌عنوان فاعلی فردی و فرافردی در تکوین ساختار رمان نقش داشته­است، لذا شخصیت اصلی داستان که یک کشاورز است، به قهرمانی مسئله‌دار تبدیل می­شود که به دنبال ارزش­های آرمانی طبقة خود سعی می­کند آگاهی جمعی طبقة فرودست را به سمت آگاهی ممکن سوق دهد. نویسنده از طریق درون­مایه به دلایل مهاجرت از جمله فقر، جنگ و عواقب آن مانند فرار مغزها و شکاف هویتی مهاجران پرداخته و نگاه ابزاری جوامع سرمایه­داری به بشر را مورد انتقاد قرار داده­است. همچنین میان ساختار معنادار اثر با ساختار فراگیر سیاسی و اجتماعی جامعة لبنان تطابق وجود دارد.