واكاوی مقوله‌های فرهنگی در ترجمة رمان‌ «شازده احتجاب» بر پایة تقسیم‌بندی نه‌گانه

نویسندگان

1 استادیار گروه مترجمی زبان عربی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه ملی دامغان، ایران.

2 کارشناسی ارشد مترجمی زبان عربی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه دامغان، ایران

doi
10.22034/iaall.2022.160894
چکیده

پیتر نیومارك، مؤلفه­های فرهنگی را در پنج گروه تقسیم­بندی نموده است: بوم‌شناسی؛ فرهنگ مادی؛ فرهنگ اجتماعی؛ نهادها و آداب و رسوم؛ ژست‌ها و عادت‌ها هنگام سخن‌گفتن. هاشمی و غضنفری­مقدم در مقالة­ «بومی­سازی مدل پنج­گانۀ عناصر فرهنگی نیومارك» اشاره كرده‌اند كه در تحلیل برخی داده­ها، مواردی وجود دارد كه بسبب تفاوت فرهنگی میان زبان­های گوناگون در هیچ یك از شاخه­های طبقه­بندی نیومارك جای نمی­گیرد، به همین روی برای جبران آن، چهار طبقة دیگر به این طبقه­بندی افزوده­اند: عبارت­ها و اصطلاح­های محاوره­ای؛ واحدها و ارقام؛ عناوین و اقلام خطاب؛ اقلام دیداری- شنیداری، لمسی و عطرها. هدف از پژوهش حاضر، بررسی مقوله‌های فرهنگ- وابسته و نیز واكاوی معانی گوناگونی است كه به سبب تفاوت‌های فرهنگی و بوم‌شناختی در آثار روایی تحت‌الشعاع قرار می‌گیرد. این پژوهش به شیوة توصیفی-تحلیلی به بررسی عناصر فرهنگی رمان «الأمیر احتجاب» ترجمه عربی سلیم عبدالأمیر حمدان از رمان «شازده احتجاب» هوشنگ گلشیری می‌پردازد تا نشان دهد نحوۀ كاربرد صافی فرهنگی به چه میزان با ویژگی­های بافتی در نظام مقصد تناسب دارد و مترجم در ترجمة كدام‌یک از این مؤلفه‌ها موفق‌تر عمل كرده است. نتایج  نشان می‌دهد مؤلفة اصطلاحات با 81 مورد بیشترین بسامد و مؤلفة ترانه‌ها و نواها با بسامد صفر كمترین حضور را دارد. انتقال (ترجمه لفظ‌گرا) با 41% و معادل‌یابی با 34% بیشترین راهكار به كاررفته مترجم است و می‌توان گفت موفقیت حمدان در ترجمة مؤلفة جانوران، خطاب‌ها و سوگند نسبت به دیگر مؤلفه‌ها بسبب بهره‌گیری از راهكار معادل‌یابی واژه‌نامه‌ای بیشتر است.