مجاز و استعارۀ مفهومیِ جنگ در دیوان حاتم طائی با رویکرد شناختی
نویسندگان
1 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران
2 دانشیار گروه زبانشناسی، دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
3 دکترای زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرمآباد، ایران
doi
10.22034/iaall.2022.157862چکیده
زبانشناسی شناختی بهعنوان یکی از شاخههای نوین میانرشتهای، با بررسی رابطۀ ذهن و زبان معتقد است زبان نمودی از ذهن بشری است؛ ازاینرو با تأمل عمیق در اشعار دوره جاهلی (449-622 م) در پرتو نظریات شناختی میتوان به ذهنیت شعرا برحسب محیط خود و نحوه زیست آنها پیبرد. حاتم طائی از شاعران عرب دورۀ پیش از اسلام است که با بررسی دیوان اشعار وی میتوان بهنظام فکریاش دست یافت. نظر به اینکه «جنگ» یکی از برجستهترین پدیدههای اجتماعی دورۀ جاهلی بوده، ارائة پژوهشی جدید در حوزۀ «جنگ» در شعر حاتم طائی جهت شناخت نظام فکری وی بهطور خاص و زندگی اجتماعی دورۀ جاهلی بهطور عام هدف اصلی این مقاله است. به این منظور عبارات استعاری و مجازی، از دیوان شاعر، استخراج و طبق نظریه لیکاف و جانسون 1980)) مورد تحلیل قرارگرفته است. نتایج تحقیق نشان میدهد، حاتم طائی برای مجسّمکردن "جنگ" در ذهن مخاطب در قالب استعارۀ مفهومی از امور عینی و محسوس مرتبط با زندگی دورۀ جاهلی، همچون آتش و حیوان بهره گرفته است. همچنین ذکر جنبههای ظریف و جزئیات جنگ و جنگاوری و وصف جنگجویان در مجازهای مفهومی، بهترین گواه دالّ بر پیوند تنگاتنگ میان این پدیده اجتماعی با دوران زندگی شاعر بهشمار میآید.
